ZAKON

O JAVNIM PREDUZEĆIMA

(Objavljen u "Sl. listu SRCG", br. 6/91)

I. OSNOVNE ODREDBE

Član 1.

Preduzeća koja obavljaju privredne djelatnosti koje su nezamjenljiv uslov života i rada građana ili rada drugih preduzeća ili su neophodna za rad organa društveno-političke zajednice, osnivaju se i posluju kao javna preduzeća, u javnom interesu, u skladu sa ovim zakonom i zakonima kojima se uređuju uslovi i način obavljanja tih djelatnosti.

Član 2.

Privredne djelatnosti koje se, u smislu ovog zakona smatraju djelatnostima od javnog interesa su djelatnosti u oblasti infrastrukture: elektroprivreda, željeznički i PTT saobraćaj, radio-televizija, dnevni list "Pobjeda", korišćenja i upravljanja dobrima od opšteg interesa - vodoprivreda, morsko dobro, putna privreda, šumarstvo, kao i komunalne i druge djelatnosti.
Zakonom se može utvrditi obaveza osnivanja ili osnovati javno preduzeće i radi proizvodnje, prometa određenih proizvoda i vršenja usluga koji su nezamjenljiv uslov života i rada građana ili rada drugih preduzeća na određenom području - poljoprivreda, turizam, pomorski transport.

Član 3.

Odredbe ovog zakona, primjenjuju se i na preduzeća kojima se povjeri obavljanje djelatnosti ili poslova iz člana 2. ovog zakona, kao i na preduzeća koja se bave proizvodnjom i prodajom robe i vršenjem usluga, od javnog interesa u društvenim djelatnostima.

Član 4.

Javna preduzeća mogu da posluju sredstvima u državnoj, društvenoj, privatnoj i drugim oblicima svojine.

Član 5.

Javna preduzeća organizuju se tako da djelatnost, radi čijeg obavljanja su osnovana, vrše na način kojim se obezbjeđuje tehničko-tehnološko i ekonomsko jedinstvo sistema, stabilnost poslovanja, razvoj i usklađenost sopstvenog razvoja sa ukupnim privrednim razvojem, zaštita i unapređivanje dobara od opšteg interesa i životne sredine, uredno i kvalitetno zadovoljavanje potreba korisnika proizvoda i usluga, samostalnost u okviru sistema i funkcionalnu povezanost sa drugim sistemima u zemlji i svijetu, efikasnost upravljanja i odlučivanja, međusobno usklađivanje rada i poslovanja preduzeća u okviru sistema i ostvarivanje poslovnih odnosa po tržišnim uslovima privređivanja, poslovne saradnje i ostvarivanje zajedničkih interesa i ciljeva radi sticanja dobiti.

Član 6.

Posebnim zakonom odrediće se koja prirodna bogatstva i dobra u opštoj upotrebi i druga sredstva kojima posluje javno preduzeće i koja sredstva, kao udio države, po osnovu njenog ulaganja u razvoj tog preduzeća, su u državnoj svojini, kao i prava i obaveze države i javnog preduzeća u pogledu tih sredstava.
Prirodna bogatstva i dobra u opštoj upotrebi u društvenoj i državnoj svojini prenose se javnom preduzeću na korišćenje i upravljanje.

Član 7.

Javnim preduzećima koja se osnivaju i posluju isključivo sredstvima u državnoj svojini upravlja država, u skladu sa zakonom.
U javnim preduzećima koja se osnivaju i posluju sredstvima u državnoj i društvenoj svojini, država ostvaruje pravo upravljanja po osnovu udjela državnog kapitala u ukupnom kapitalu javnog preduzeća.
U javnim preduzećima iz stava 2. ovog člana i preduzeća u drugim oblicima svojine, država obezbeđuje zaštitu javnog interesa u skladu sa posebnim zakonom.

Član 8.

U slučaju poremećaja u poslovanju preduzeća, osnivač može preduzeti mjere kojima će obezbijediti uslove za nesmetano funkcionisanje rada preduzeća, kao što je promjena unutrašnje organizacije javnog preduzeća, kadrovske promjene, ograničenja prava pojedinih djelova da istupaju u pravnom prometu ili ograničenju u pogledu raspolaganja određenim sredstvima.
Posebnim zakonom bliže se određuju mjere koje osnivač može preduzeti u slučaju iz stava 1. ovog člana.

Član 9.

U slučaju nastupanja uslova za otvaranje i sprovođenje stečajnog postupka nad javnim preduzećem, osnivač preduzima mjere za obezbjeđenje uslova za nesmetan rad tog preduzeća i jemči za obavezu tog preduzeća.

II. ORGANIZOVANjE I UPRAVLjANjE

Član 10.

Javna preduzeća osnivaju se, organizuju i posluju na način kojim se obezbjeđuje efikasnost upravljanja, operativnost u donošenju odluka i obaveznost njihovog sprovođenja u okviru sistema, ostvarivanje poslovnih odnosa na tržišnim uslovima privređivanja radi sticanja dobiti.

Član 11.

Javno preduzeće koje obavlja privrednu djelatnost može biti osnovano, odnosno organizovano, zavisno od svojinskih odnosa, složenosti sistema, prirode djelatnosti za koje se osniva i drugih specifičnosti, kao preduzeće, dioničarsko društvo ili društvo sa ograničenom odgovornošću (u daljem tekstu: javno preduzeće - društvo).
Javna preduzeća - društva mogu se povezivati putem kapitala - holding društva, putem objedinjavanja funkcija i interesnog povezivanja na osnovu zakona ili ugovora - grupacija preduzeća.
U slučaju povezivanja javnih preduzeća - društva u smislu stava 2. ovog člana, holding društva odnosno javno preduzeće ili društvo određeno aktom o povezivanju obavlja poslove planiranja i razvoja, upravljanja, marketinga, investicione i spoljno-trgovinske poslove, naučno-istraživačke i informacione poslove.
Aktom o povezivanju mogu se odrediti i drugi poslovi od interesa za rad holding društva, odnosno grupacije preduzeća.

Član 12.

Aktom o osnivanju, odnosno povezivanju javnih preduzeća - društva utvrdiće se naročito: djelatnost, firma, sjedište i visina kapitala koji se prenosi javnom preduzeću - društvu na upravljanje, korišćenje ili raspolaganje, način unutrašnjeg organizovanja i vršenja djelatnosti, lice koje će obavljati poslove privremenog poslovnog organa, rok za donošenje statuta i imenovanje direktora.

Član 13.

Javno preduzeće - društvo može osnivati javna preduzeća za obavljanje pojedinih djelatnosti iz okvira predmeta svog poslovanja, kada te djelatnosti predstavljaju tehničko-tehnološku i ekonomsku cjelinu, a u oblasti infrastrukturne djelatnosti - ako se obezbjeđuje i neophodna koordinacija u vršenju međusobno uslovljenih poslova iz okvira djelatnosti grupacije preduzeća.
Javna preduzeća osnovana u smislu stava 1. ovog člana, mogu osnivati druga preduzeća za obavljanje pojedinih djelatnosti koja su predmet poslovanja tog preduzeća, kao i preduzeća za obavljanje djelatnosti koja doprinose efikasnijem i racionalnijem funkcionisanju tog preduzeća, a u skladu sa kriterijumima utvrđenim posebnim zakonom.
Aktom o osnivanju preduzeća iz stava 2. ovog člana, utvrđuje se: djelatnost, firma, sjedište i način organizovanja rada preduzeća koje se osniva; način sprovođenja odluka skupštine i upravnog odbora; prava i obaveze preduzeća u pravnom prometu sa trećim licima; ovlašćenja u pogledu raspolaganja kapitalom; odgovornost i mjere koje se preduzimaju u slučaju neostvarivanja planom utvrđenih zadataka preduzeća i druga pitanja od značaja za uređivanje međusobnih odnosa.
U okviru uređivanja međusobnih odnosa javnog preduzeća - društva i preduzeća koje osniva, mora se obezbijediti da to preduzeće samostalno, u okviru visine kapitala kojim raspolaže i obima ovlašćenja u pravnom prometu, može donositi odluke i preduzeti druge pravne radnje u vršenju svoje djelatnosti.

Član 14.

Javna preduzeća - društva donose planove razvoja usklađene sa društvenim planovima, u skladu sa posebnim zakonom.

Član 15.

Organi javnog preduzeća - društva su upravni odbor i direktor, a u odgovarajućim djelatnostima glavni i odgovorni urednici.
Ako se javno preduzeće - društvo organizuje kao dioničko društvo obrazuje se i skupština.
U javnom preduzeću - društvu može se obrazovati odbor direktora.

Član 16.

Organ upravljanja javnog preduzeća - društva je upravni odbor koji ima najmanje tri člana.
Upravni odbor imenuje osnivač, odnosno vlasnici kapitala.
Upravni odbor javnog preduzeća - društva čiji je osnivač država imenuje Vlada SR Crne Gore.
Određeni broj članova upravnog odbora čine naučnici ili stručnjaci afirmisani u oblasti iz djelatnosti javnog preduzeća i predstavnici radnika.
Aktom o osnivanju će se utvrditi broj članova i sastav upravnog odbora.

Član 17.

Upravni odbor:
- utvrđuje poslovnu politiku;
- odlučuje o statusnim promjenama;
- odlučuje o smanjenju i povećanju glavnice;
- odlučuje o osnivanju novih preduzeća;
- usvaja izvještaje o poslovanju preduzeća i godišnji obračun;
- donosi statut i odluku o usvajanju plana razvoja i program rada;
- utvrđuje kriterijume za raspodjelu dobiti;
- donosi investicione odluke;
- odlučuje o kupovini dionica, odnosno udjela drugih preduzeća;
- imenuje i razrješava direktora uz saglasnost osnivača, ako država nije osnivač;
- vrši i druge poslove utvrđene aktom o osnivanju i statutom.
Ako javno preduzeće posluje kao dioničko društvo, poslove iz stava 1. al. 1. do 7. obavlja skupština, kao i druge poslove utvrđene statutom, odnosno pravilima društva.

Član 18.

Odbor direktora čini direktor javnog preduzeća - društva, pomoćnici direktora koji rukovode organizacionim djelovima tog preduzeća i direktori preduzeća čiji je osnivač javno preduzeće - društvo.
Odbor direktora obezbjeđuje sprovođenje odluka skupštine i upravnog odbora, učestvuje u predlaganju planova i programa rada i razvoja, učestvuje u utvrđivanju kriterijuma za korišćenje sredstava i raspodjeli dobiti, vrši međusobnu koordinaciju poslovne aktivnosti svih subjekata i vrši druge izvršne poslove u vezi rada i poslovanja javnog preduzeća - društva utvrđen je statutom.

Član 19.

Skupštinu dioničkog društva čine predstavnici osnivača - vlasnika kapitala (dioničari).
Statutom će se odrediti sastav i broj predstavnika u skupštini dioničkog društva.

Član 20.

O pitanjima iz nadležnosti skupštine, predstavnici osnivača, odnosno vlasnika kapitala odlučuju srazmjerno visini uloženog kapitala.

Član 21.

Direktor rukovodi radom odbora direktora. Direktora imenuje i razrješava upravni odbor uz saglasnost osnivača.
Kad je država osnivač javnog preduzeća - društva, direktora, glavnog i odgovornog urednika imenuje i razrješava Vlada SR Crne Gore.
Direktor predstavlja i zastupa javno preduzeće; organizuje i rukovodi procesom rada i vodi poslovanje javnog preduzeća; samostalno donosi odluke i odgovara za zakonitost rada javnog preduzeća; predlaže osnove poslovne politike, program rada i plan razvoja i preduzima mjere za njihovo sprovođenje; izvršava odluke upravnog odbora; imenuje i razrješava direktora preduzeća u sastavu, kao i druga lica sa posebnim ovlašćenjima i odgovornostima; vrši i druge poslove određene zakonom i statutom.

Član 22.

Direktor odgovara za rezultate poslovanja i zakonitost rada preduzeća.
Direktor i članovi upravnog odbora odgovaraju materijalno za štetu nanijetu javnom preduzeću - društvu donošenjem i izvršavanjem odluka, u skladu sa zakonom.

Član 23.

Radnici preduzeća učestvuju u upravljanju i odlučivanju u skladu sa zakonom i statutom javnog preduzeća - društva

Član 24.

Radi obezbjeđivanja zaštite javnog interesa u preduzećima iz člana 7. st. 1. i 2. ovog zakona, Vlada SR Crne Gore daje saglasnost na statut javnog preduzeća, na statusne promjene, povećanje i smanjenje glavnice i na kriterijume za raspodjelu dobiti.

III. RASPODJELA DOBITI I UPRAVLjANjE KAPITALOM

Član 25.

Osnivač, odnosno vlasnici kapitala učestvuju u raspodjeli dobiti srazmjerno udjelu uloženog kapitala u ukupnom kapitalu javnog preduzeća - društva.
Statutom, odnosno pravilima javnog preduzeća - društva bliže se utvrđuju kriterijumi i način raspodjele dobiti, odnosno snošenja rizika i gubitaka.
U učešću i raspodjeli dobiti, odnosno snošenju rizika i gubitka, svi ulagači učestvuju srazmjerno svom udjelu u kapitalu preduzeća na način utvrđen statutom, odnosno pravilima javnog preduzeća - društva.

Član 26.

U cilju finansiranja profitabilnih programa, zasnovanih na savremenim tehničko-tehnološkim dostignućima i rentabilnosti poslovanja i zaštite, korišćenja i unapređivanja dobra od opšteg interesa, preduzeće koristi oslobođeni dio sredstava iz amortizacije, neraspoređena sredstva iz dobiti i dodatna sredstva ostvarena povećanjem kapitala, izdavanjem hartije od vrijednosti, zajmovima i na drugi način.

IV. PRELAZNA I ZAVRŠNA ODREDBA

Član 27.

Javna preduzeća osnovana na teritoriji Republike stupanjem na snagu ovog zakona, nastavljaju sa radom kao javna preduzeća na način i pod uslovima utvrđenim posebnim zakonom i aktom o njihovom osnivanju.
Organizovanje i poslovanje javnih preduzeća iz stava 1. ovog člana, uskladiće se sa odredbama ovog zakona u roku od tri mjeseca od dana stupanja na snagu ovog zakona.

Član 28.

Ovaj zakon stupa na snagu narednog dana od dana objavljivanja u "Službenom listu Socijalističke Republike Crne Gore".