Na osnovu člana 82 stav 1 tačka 2 i člana 91 stav 2 Ustava Crne Gore, Skupština Crne Gore 24. saziva, na jedanaestoj šednici prvog redovnog (proljećnjeg) zasijedanja u 2011. godini, dana 29. jula 2011. godine, donijela je
ZAKON
O ZAŠTITNIKU/CI LjUDSKIH PRAVA I SLOBODA CRNE GORE
(Objavljen u "Sl. listu Crne Gore", br. 42 od 15. avgusta 2011)
I. OSNOVNE ODREDBE
Član 1
Ovim zakonom uređuju se nadležnost, ovlašćenja, način rada i postupanje Zaštitnika/ce ljudskih prava i sloboda Crne Gore (u daljem tekstu: Zaštitnik/ca) u zaštiti ljudskih prava i sloboda zajamčenih Ustavom, zakonom, potvrđenim međunarodnim ugovorima o ljudskim pravima i opšteprihvaćenim pravilima međunarodnog prava, kao i druga pitanja od značaja za rad Zaštitnika/ce.
Član 2
Zaštitnik/ca samostalno i nezavisno, na načelima pravde i pravičnosti, preduzima mjere za zaštitu ljudskih prava i sloboda, kad su povrijeđena aktom, radnjom ili nepostupanjem državnih organa, organa državne uprave, organa lokalne samouprave i lokalne uprave, javnih službi i drugih nosilaca javnih ovlašćenja (u daljem tekstu: organi), kao i mjere za sprječavanje mučenja i drugih oblika nečovječnog ili ponižavajućeg postupanja i kažnjavanja i mjere za zaštitu od diskriminacije.
Zaštitnik/ca nema ovlašćenje u odnosu na rad sudova, osim u slučajevima utvrđenim ovim zakonom.
Član 3
Zaštitniku/ci se može obratiti svako ko smatra da su aktom, radnjom ili nepostupanjem organa povrijeđena njegova/njena prava ili slobode.
Zaštitnik/ca postupa i po sopstvenoj inicijativi. Postupak pred Zaštitnikom/com je besplatan.
Član 4
Rad Zaštitnika/ce je javan, ako zakonom nije drukčije određeno.
Javnost rada Zaštitnika/ce obezbjeđuje se podnošenjem i objavljivanjem godišnjeg i posebnog izvještaja i na drugi način, u skladu sa zakonom.
Član 5
Sjedište Zaštitnika/ce je u Podgorici.
Zaštitnik može organizovati dane Zaštitnika/ce van svog sjedišta.
Član 6
Sredstva neophodna za djelotvorno i efikasno ostvarivanje funkcije Zaštitnika/ce obezbjeđuju se u budžetu Crne Gore.
II. IMENOVANjE I PRESTANAK FUNKCIJE
Član 7
Zaštitnik se imenuje u skladu sa Ustavom.
Član 8
Za Zaštitnika/cu može se imenovati lice koje je crnogorski/a državljanin/ka, ima visoku školsku spremu i najmanje 15 godina radnog iskustva, sa visokim ličnim i profesionalnim autoritetom.
Zaštitnik/ca unutrašnjim rasporedom poslova obezbjeđuje specijalizovanost, a naročito za zaštitu prava lica lišenih slobode u cilju sprječavanja mučenja i drugih oblika načovječnog ili ponižavajućeg postupanja i kažnjavanja, zaštitu od diskriminacije, zaštitu manjinskih prava, zaštitu prava iz oblasti rada i zapošljavanja, zaštitu prava djeteta, zaštitu prava lica sa invaliditetom i rodnu ravnopravnost.
Za zamjenika/cu može se imenovati lice koje je crnogorski/a državljanin/ka, ima visoku školsku spremu i najmanje 10 godina radnog iskustva, sa visokim ličnim i profesionalnim autoritetom.
Član 9
Zaštitnik/ca ima jednog ili više zamjenika/ce.
Zamjenik/ca obavlja poslove iz nadleđnosti Zaštitnika/ce.
Jedan od zamjenika/ca bavi se zaštitom od diskriminacije.
Odluku o broju zamjenika/ca Zaštitnika/ce donosi Skupština Crne Gore (u daljem tekstu: Skupština).
Član 10
Zamjenika/cu Zaštitnika/ce (u daljem tekstu: zamjenik/ca) imenuje Skupština, na predlog Zaštitnika/ce.
Zamjenik/ca se imenuje na vrijeme od šest godina i može biti ponovo imenovan/a.
Član 11
Zaštitnik/ca i zamjenik/ca prije stupanja na funkciju polažu zakletvu koja glasi: "Zaklinjem se da ću štititi ljudska prava i slobode, u skladu sa Ustavom i zakonom i da ću se pridržavati načela pravde i pravičnosti."
Član 12
Zaštitnik/ca ne može biti pozvan/a na odgovornost za mišljenje ili preporuku koju je dao/la u vršenju svoje funkcije.
Član 13
Zaštitnik/ca, odnosno zamjenik/ca ne može vršiti drugu javnu funkciju, niti profesionalno obavljati drugu djelatnost.
Zaštitnik/ca, odnosno zamjenik/ca ne može biti član/ica političke organizacije, niti učestvovati u političkim aktivnostima.
Ograničenje iz stava 1 ovog člana ne odnosi se na naučnu, obrazovnu i umjetničku djelatnost, kao ni na aktivnosti zaštićene autorskim pravima.
Član 14
Zaštitnika/cu u slučaju odsutnosti ili spriječenosti da obavlja funkciju zamjenjuje zamjenik/ca koga on/ona odredi.
U slučaju prestanka funkcije Zaštitnika/ce njegove/njene poslove obavlja zamjenik/ca koji/a najduže obavlja tu funkciju.
Član 15
Zaštitniku/ci, odnosno zamjeniku/ci prestaje funkcija prije isteka vremena na koje je imenovan/a:
1) podnošenjem ostavke;
2) gubitkom državljanstva;
3) ispunj enjem uslova za starosnu penziju;
4) razrješenjem.
Zaštitnik/ca, odnosno zamjenik/ca razrješava se funkcije, ako:
1) bude osuđen/a na bezuslovnu kaznu zatvora ili za djelo koje ga/je čini nedostojnim/om za vršenje funkcije;
2) je pravosnažnom odlukom lišen/a poslovne sposobnosti;
3) postane član/ica političke organizacije;
4) vrši drugu javnu funkciju ili profesionalno obavlja drugu djelatnost.
O razlozima za prestanak funkcije, odnosno razriješenje Skupštinu obavještava Zaštitnik/ca, zamjenik/ca ili nadležno radno tijelo Skupštine.
Član 16
Zaštitnik/ca i zamjenik/ca imaju legitimaciju. Obrazac i sadržinu legitimacije utvrđuje Zaštitnik/ca.
III. NADLEŽNOST I OVLAŠĆENjA
Član 17
Zaštitnik/ca je ovlašćen/a da postupa po pritužbama koje se odnose na rad sudova u slučaju odugovlačenja postupka, zloupotrebe procesnih ovlašćenja ili neizvršavanja sudskih odluka.
Član 18
Zaštitnik/ca može dati inicijativu za donošenje zakona, drugih propisa i opštih akata radi usaglašavanja sa međunarodno priznatim standardima u oblasti ljudskih prava i sloboda.
Organ kojem je podnijeta inicijativa iz stava 1 ovog člana dužan je da se o toj inicijativi izjasni.
Ukoliko smatra daje to potrebno radi zaštite i unaprjeđenja ljudskih prava i sloboda, Zaštitnik/ca daje mišljenje na predlog zakona, drugog propisa ili opšteg akta.
Član 19
Zaštitnik/ca može da pokrene postupak pred Ustavnim sudom Crne Gore za ocjenu saglasnosti zakona sa Ustavom i potvrđenim i objavljenim međunarodnim ugovorima, odnosno saglasnosti drugih propisa i opštih akata sa Ustavom i zakonom.
Član 20
Zaštitnik/ca u vršenju svoje funkcije djeluje na način što: ukazuje, upozorava, kritikuje, predlaže ili preporučuje.
Na zahtjev organa, Zaštitnik/ca može dati mišljenje o zaštiti i unaprjeđenju ljudskih prava i sloboda.
Član 21
Zaštitnik/ca se bavi i opštim pitanjima od značaja za zaštitu i unaprjeđenje ljudskih prava i sloboda i sarađuje sa organizacijama i institucijama koje se bave ljudskim pravima i slobodama.
Član 22
Zaštitnik/ca nije ovlašćen/a da mijenja, ukida ili poništava akte organa.
Zaštitnik/ca ne može da zastupa stranke u postupku, niti da u njihovo ime ulaže pravna sredstva, osim u slučaju iz člana 27 stav 2 ovog zakona.
Član 23
Predsjednik/ca Crne Gore, predsjednik/ca Skupštine, predsjednik/ca i članovi/ice Vlade Crne Gore (u daljem tekstu: Vlada), predsjednik/ca opštine, gradonačelnik/ca Glavnog grada i gradonačelnik/ca Prijestonice primiče Zaštitnika/cu na njegov/njen zahtjev, bez odlaganja.
IV. POSEBNA OVLAŠĆENjA
Član 24
Zaštitnik/ca, zamjenik/ca, kao i službenik/ca koga/koju Zaštitnik/ca ovlasti, ima pravo da:
- bez najave, izvrši pregled prostorija u organima, organizacijama, ustanovama i drugim mjestima gdje se nalazi ili se može nalaziti lice lišeno slobode;
- bez prethodne najave i odobrenja, posjeti lice lišeno slobode i provjeri poštovanje njegovih