ZAKON

O RADNIM ODNOSIMA

(Objavljen u "Sl. listu SRCG", br. 29/90, 42/90, 28/91 i "Službenom listu RCG", br. 16/95, 21/96, 35/98, 54/00)

PRVI DIO

I. OSNOVNE ODREDBE

Član 1.

Prava, obaveze i odgovornosti iz radnog odnosa radnika u preduzeću, organizaciji društvenih djelatnosti, banci i drugoj finansijskoj organizaciji, organizaciji za osiguranje, zadruzi i drugim oblicima saradnje i zajedničkog poslovanja sa stranim licem (u daljem tekstu: organizacija) i radnika u radnom odnosu kod radnih ljudi koji samostalno obavljaju djelatnost ličnim radom, odnosno radom i sredstvima u svojini građana, odnosno kod građanskog pravnog i fizičkog lica, u poljoprivrednom gazdinstvu, predstavništvu stranih firmi i diplomatskom i konzularnom predstavništvu u Socijalističkoj Federativnoj Republici Jugoslaviji (u daljem tekstu: poslodavac) ostvaruje se u skladu sa zakonom, kolektivnim ugovorom i opštim aktom.
Odredbe ovog zakona odnose se i na radnike u radnim zajednicama organa društveno-političkih zajednica, političkih organizacija, društvenih organizacija, udruženja građana i drugih organizacija i zajednica i lica na službi u Jugoslovenskoj narodnoj armiji, ako zakonom nije drukčije određeno.

Član 2.

Radni odnos radnika u organizaciji uređuje se zakonom, kolektivnim ugovorom i opštim aktom, a kod poslodavca zakonom i kolektivnim ugovorom, odnosno ugovorom o zapošljavanju.

Član 3.

Opštim aktom, odnosno ugovorom o zapošljavanju može se utvrditi da radnik za vrijeme trajanja radnog odnosa, koji koristi podatke koji predstavljaju poslovnu tajnu ili posebna znanja u pogledu tehničkih i proizvodnih dostignuća u organizaciji, odnosno kod poslodavca ne može raditi u dopunskom radu ili ugovornom odnosu u drugoj organizaciji ili kod drugog poslodavca, niti ove podatke i znanja koristiti u sopstvenom preduzeću odnosno radnji, ni kao svoje sporedno zanimanje, ako bi to za organizaciju, odnosno poslodavca predstavljalo nelojalnu konkurenciju, u skladu sa zakonom.
Organizacija, odnosno poslodavac i radnik iz stava 1. ovog člana mogu ugovorom utvrditi međusobna prava i obaveze po prestanku radnog odnosa radnika u pogledu korišćenja tehničkih, proizvodnih i poslovnih saznanja koje je radnik stekao na radu ili u vezi sa radom u organizaciji, odnosno kod poslodavca.
Radnik iz stava 1. i 2. ovog člana, za vrijeme trajanja radnog odnosa, ne može osnivati privatno preduzeće odnosno radnju, niti obavljati poslove u istoj djelatnosti u drugoj organizaciji, odnosno kod drugog poslodavca.

II. ZASNIVANjE RADNOG ODNOSA I RASPOREĐIVANjE RADNIKA

Član 4.

Pod radnim iskustvom smatra se vrijeme provedeno u radnom odnosu ili na volonterskom radu u stepenu stručne spreme određene vrste zanimanja.
Ako se radno iskustvo utvrdi kao poseban uslov za zasnivanje radnog odnosa, to iskustvo ne može biti duže od jedne godine, a za radnike sa posebnim ovlašćenjima i odgovornostima duže od tri godine, ako zakonom nije drukčije određeno.

Član 5.

Radni odnos može se zasnovati sa radnikom za vršenje poslova radnog mjesta kod kuće u zavisnosti od karaktera procesa rada (naučni radovi, poslovi trgovačkog putnika i predstavništva, poslovi domaće radinosti i dr.)
Opštim aktom, odnosno kolektivnim ugovorom utvrđuje se naročito: organizacija i uslovi rada, obim i kvalitet rada radnika, raspored radnog vremena, način vrednovanja rada, upotreba ličnih sredstava rada i način isplate naknade za upotrebu tih sredstava.
Rad van prostorija organizacije, odnosno poslodavca ne može se organizovati ukoliko se radi o poslovima koji su opasni po život ili štetni po zdravlje radnika i druge okoline.

Član 6.

Radni odnos ne može se zasnivati između članova uže porodice za obavljanje poslova u domaćinstvu (kućne pomoćnice, njegovateljice i sl.).
Članom uže porodice, u smislu stava 1. ovog člana, smatraju se: bračni drug, djeca i roditelji.

Član 7.

Ako radnik ne počne da radi dana određenog u aktu o zasnivanju radnog odnosa smatra se da nije zasnovao radni odnos, ako opštim aktom odnosno kolektivnim ugovorom nije drukčije određeno.

Član 8.

Zavod za zapošljavanje (u daljem tekstu: Zavod) dužan je da u roku od sedam dana, po prijemu prijave, objavi javni oglas o slobodnim radnim mjestima.
Zavod je dužan da, u roku iz stava 1. ovog člana, prijavu o slobodnim radnim mjestima istakne i na svojoj oglasnoj tabli.
Sredstva za javno oglašavanje slobodnih radnih mjesta obezbjeđuje organizacija, odnosno poslodavac.
Savjet Zavoda svojim aktom utvrđuje način obezbjeđenja sredstava iz stava 3. ovog člana.

Član 9.

Organizacija, odnosno poslodavac, dužni su da u prijavi za oglašavanje slobodnih radnih mjesta, odnosno konkursu odrede rok do koga se mogu podnijeti prijave za zasnivanje radnog odnosa koji ne može biti kraći od osam dana, a za konkurs kraći od 15 dana, kao i rok u kome je nadležni organ u organizaciji, odnosno poslodavac dužan da donese odluku o izboru kandidata koji ne može biti duži od 30 dana od dana isteka roka za podnošenje prijave kandidata.

Član 10.

Radni odnos može se zasnovati bez oglašavanja slobodnih radnih mjesta:
- sa licem koje je organizacija, odnosno poslodavac stipendirala ili kreditirala, na osnovu javnog oglašavanja;
- na određeno vrijeme najduže do 30 dana sa istim radnikom za isto radno mjesto u toku jedne kalendarske godine, ako zbog hitnosti nije moguće sprovesti postupak javnog oglašavanja, a izuzetno u organizaciji pomorskog saobraćaja do dolaska broda u jednu od geografski povoljnih luka za iskrcaj;
- sa licem koje se stručno osposobilo, prekvalifikovalo ili dokvalifikovalo za potrebe organizacije, odnosno poslodavca, na osnovu prethodnog javnog oglašavanja;
- sa licem koje se, u smislu propisa o penzijskom i invalidskom osiguranju, smatra invalidom radaIIiIIIkategorije koje se za potrebe organizacije, odnosno poslodavca gdje zasniva radni odnos stručno osposobilo, prekvalifikovalo ili dokvalifikovalo za obavljanje određenih poslova odgovarajućeg radnog mjesta;
- sa građaninom ili članom njegove uže porodice (bračni drug i djeca) koji ulaže novčana i druga sredstva u organizaciju, odnosno kod poslodavca, ako ispunjava uslove za rad na određenom radnom mjestu.

Član 11.

Radni odnos na određeno vrijeme može se zasnovati, radi:
- vršenja sezonskih poslova u poljoprivredi, turizmu i ugostiteljstvu, građevinarstvu i šumarstvu, najduže devet mjeseci u jednoj kalendarskoj godini;
- povećanja obima posla koji traje određeno vrijeme i nastupa ako se na radnom mjestu, mimo redovne planirane djelatnosti, poveća obim rada (u slučaju kvara na mašinama, nedostatka sirovina, vanredne isporuke za tržište, utovara i istovara robe i sl.), ali ne duže od devet mjeseci;
- zamjene odsutnog radnika zbog odsluženja ili dosluženja vojnog roka, bolovanja, dužeg odsustva sa radnog mjesta zbog upućivanja radnika na rad u inostranstvo, porodiljskog odsustva i drugih sličnih razloga, do povratka radnika;
- obavljanja određenih poslova u pozorištu, radio-televiziji, snimanju filmova i drugih sličnih projekata, do završetka tih poslova ali ne duže od devet mjeseci;
- rada na određenom projektu, do završetka projekta, ali ne duže od pet godina;
- izvođenja nastave u školama osnovnog i srednjeg vaspitanja i obrazovanja, ali najduže do završetka tekuće školske godine;
- obavljanja brodskih poslova u pomorskom saobraćaju, ali najduže do povratka broda u matičnu luku.
Radni odnos na određeno vrijeme prestaje danom izvršenja poslova, istekom određenog roka, ili povratkom odsutnog radnika.
Radnik koji je zasnovao radni odnos na određeno vrijeme zasniva radni odnos na neodređeno vrijeme, ako ispunjava uslove utvrđene Zakonom i opštim aktom za vršenje tih poslova, kada privremeno povećani obim rada postane trajan, odnosno danom prestanka radnog odnosa radnika koga je zamjenjivao, osim za radnike sa posebnim ovlašćenjima i odgovornostima,

Član 12.

Organizacija, odnosno poslodavac, može, sa radnikom, da zasnuje radni odnos na određeno vrijeme, ako se na oglas ne prijavi niko ili se prijave samo kandidati koji ne ispunjavaju uslove za rad na određenom radnom mjestu, ali najduže šest mjeseci.

Član 13.

Radnik može biti privremeno raspoređen na radno mjesto za koje se traži niži stepen stručne spreme određene vrste zanimanja, bez njegovog pristanka, u slučaju neophodne potrebe procesa rada, i to: kada treba spriječiti kvarenje sirovina ili materijala, kada treba otkloniti posljedice kojima je izazvana nestašica sirovina, u slučaju otklanjanja kvara, odnosno spasavanja sredstava za rad, kada je potrebno zamijeniti odsutnog radnika u slučajevima više sile (zemljotres, požar ili druge elementarne nepogode).
Na radnom mjestu iz stava 1. ovog člana, radnik je dužan da radi dok traju izuzetne okolnosti i neophodne potrebe procesa rada, u slučaju zamjene odsutnog radnika najduže do 30 radnih dana.
Radniku iz stava 1. ovog člana, pripada lični dohodak koji je imao na radnom mjestu na kojem je do tada radio, ako je to za njega povoljnije.

Član 14.

Radnica za vrijeme trudnoće sa djetetom do pet godina života, invalid radaIIiIIIkategorije, slijepo lice, kao i druga invalidna lica kojima je priznato pravo na dodatak za pomoć i njegu od strane drugog lica ne mogu biti raspoređeni na rad iz mjesta prebivališta u drugo mjesto.

IIa. PRIPRAVNICI

Član 14a.

Pripravnikom, u smislu ovog zakona, smatra se lice sa završenom srednjom, višom i visokom stručnom spremom, koje zasniva radni odnos radi stručnog osposobljavanja za samostalno vršenje poslova na radnom mjestu u skladu sa opštim aktom, odnosno kolektivnim ugovorom.