ZAKON

O GENETIČKI MODIFIKOVANIM ORGANIZMIMA

(Objavljen u "Sl. listu CG", br. 22 od 2. aprila 2008, 40/11)

I. OPŠTE ODREDBE

Predmet zakona

Član 1

Ovim zakonom uređuju se uslovi za upotrebu genetički modifikovanih organizama (u daljem tekstu: GMO) i proizvoda koji sadrže, sastoje se ili su dobijeni od GMO, njihovu upotrebu u zatvorenim sistemima i namjerno uvođenje u životnu sredinu, kao i stavljanje u promet, rukovanje, prevoz, pakovanje, tranzit (provoz) preko teritorije Crne Gore, obilježavanje, preradu i mjere za sprječavanje i otklanjanje štetnih efekata.

Značenje pojmova

Član 2

Pojedini pojmovi upotrijebljeni u ovom zakonu imaju sljedeće značenje:
1) genetički materijal je dio biljke, životinje, gljive i mikroorganizma koji sadrži genetičku (nasljednu) informaciju;
2) mikroorganizam je mikrobiološki entitet, ćelijski ili nećelijski, koji je sposoban za reprodukciju ili prenošenje genetičkog materijala, uključujući viruse, viroide, životinjske i biljne ćelije u kulturi;
3) genetička modifikacija je namjerna izmjena genetičkog materijala organizma na način različit od prirodne rekombinacije i indukcije mutacija, odnosno uvođenje stranog genetičkog materijala u genetički materijal organizma ili uklanjanje dijela genetičkog materijala organizma;
4) organizam je svaka biološka jedinica sposobna za razmnožavanje ili prenos genetičkog materijala;
5) genetički modifikovan organizam (GMO) je organizam, osim ljudskog bića, čiji je genetički materijal izmijenjen na način koji se ne pojavljuje prirodnim putem (parenjem ili rekombinacijom), već:
a) tehnikama rekombinantne nukleinske kiseline koje uključuju stvaranje novih kombinacija genetičkog materijala unošenjem molekula nukleinske kiseline bilo kojim načinom van organizma u virus, bakterijski plazmid ili drugi vektorski sistem i njihovo uključivanje u organizam domaćina u kojem se ne pojavljuju prirodno, ali u kojem su sposobni za kontinuirano umnožavanje;
b) tehnikama koje uključuju direktno unošenje u organizam nasljednog materijala, pripremljenog van tog organizma, uključujući mikroinjekciju, makroinjekciju i mikroenkapsulaciju;
c) ćelijskom fuzijom (uključujući fuziju protoplasta) ili tehnikama hibridizacije kod kojih se žive ćelije sa novim kombinacijama genetičkog materijala stvaraju fuzijom dvije ili više ćelija pomoću metoda koje se ne pojavljuju prirodno;
6) proizvod od GMO je svaki proizvod koji sadrži, sastoji se ili je dobijen od jednog ili više GMO, bez obzira na stepen njegove obrade, koji je namijenjen za stavljanje u promet;
7) biološka raznovrsnost je sveukupnost živih organizama koji su sastavni djelovi ekoloških sistema, a uključuje raznovrsnost unutar vrste, između vrsta, kao i raznovrsnost između ekoloških sistema;
8) genetička raznovrsnost je sveukupnost gena živih organizama, njihova raznovrsnost između jedinki, populacija, vrsta i viših taksonomskih kategorija;
9) zatvoreni sistem je laboratorija, proizvodni pogon ili drugi od životne sredine izolovani prostor, odnosno prostor odvojen fizičkim preprekama ili kombinacijom fizičkih sa hemijskim odnosno biološkim preprekama, koje onemogućavaju kontakt GMO sa spoljnjom sredinom ili njihov uticaj na nju;
10) namjerno uvođenje GMO u životnu sredinu je namjerno uvođenje u životnu sredinu GMO ili kombinacije GMO za koje se ne koriste posebne mjere sprječavanja za ograničenje GMO radi kontakta sa opštom populacijom i životnom sredinom i za zadržavanje visokog stepena zaštite za opštu populaciju i životnu sredinu, osim stavljanja u promet;
11) stavljanje u promet GMO je stavljanje GMO i proizvoda koji sadrže, sastoje se ili su dobijeni od GMO, na raspolaganje trećim licima uz naknadu ili bez naknade;
12) tranzit je provoz GMO preko teritorije Crne Gore namijenjenih korisniku u drugoj državi;
13) procjena rizika od GMO ili proizvoda koji sadrže, sastoje se ili su dobijeni od GMO, je naučno zasnovana procjena i identifikacija mogućih štetnih efekata (neposrednih i posrednih, kratkoročnih i dugoročnih), na zdravlje ljudi, životnu sredinu i biološku raznovrsnost, do kojih može doći pri upotrebi GMO ili proizvoda koji sadrže, sastoje se ili su dobijeni od GMO u zatvorenim sistemima, pri namjernom uvođenju u životnu sredinu ili stavljanjem u promet;
14) incident je svaki događaj koji uključuje značajno i nenamjerno ispuštanje u životnu sredinu GMO tokom kontrolisanog korišćenja, koje bi moglo predstavljati neposrednu ili odloženu opasnost za život i zdravlje ljudi i životnu sredinu;
15) ovlašćena laboratorija je pravno lice koje vrši ispitivanje i kontrolu GMO ili proizvoda koji sadrže, sastoje se ili su dobijeni od GMO;
16) subjekat u poslovanju GMO je privredno društvo, drugo pravno lice, preduzetnik ili fizičko lice koje koristi, namjerno uvodi u životnu sredinu ili zatvorene sisteme, stavlja u promet, provozi GMO ili proizvode koji sadrže, sastoje se ili su dobijeni od GMO;
17) stvaralac je pravno ili fizičko lice koje je stvorilo GMO ili proizvode koji sadrže, sastoje se ili su dobijeni od GMO;
18) potrošač je lice koje proizvod koristi za ishranu ili neposrednu upotrebu, a ne za poslovnu operaciju ili aktivnost;
19) podnosilac prijave je pravno ili fizičko lice koje namjerava da koristi GMO u zatvorenim sistemima, namjerno uvodi GMO u životnu sredinu, stavlja u promet, prevozi ili provozi GMO ili proizvode koji sadrže, sastoje se ili su dobijeni od GMO;
20) praćenje stanja (monitoring) GMO je planirano i sistematsko praćenje i nadziranje GMO u zatvorenim sistemima prilikom namjernog uvođenja GMO u životnu sredinu i stavljanja GMO ili proizvoda koji sadrže, sastoje se ili su dobijeni od GMO u promet, kao i mogućih štetnih efekata u skladu sa propisima;
21) jedinstveni kod je alfanumerički kod sastavljen od devet slova i brojeva koji se daje svakom GMO odobrenom za stavljanje u promet, odnosno za gajenje u komercijalne svrhe i upotrebu za ishranu ljudi ili životinja;
22) sledljivost je mogućnost praćenja GMO i proizvoda koji sadrže, sastoje se ili su dobijeni od GMO u svim fazama proizvodnje i distribucije;
23) ograničena upotreba GMO je upotreba u kojoj se GMO uzgaja, razmnožava, čuva, prevozi, uništava, uklanja ili na drugi način koristi u zatvorenom sistemu.

Izuzeci

Član 3

Ovaj zakon ne primjenjuje se na proizvode koji sadrže, sastoje se ili su dobijeni od GMO, ako su namijenjeni za medicinske i kozmetičke svrhe.
In vitrooplodnja, prirodni procesi poput konjugacije, transdukcije, transformacije, indukcija poliploidije, ne smatraju se genetičkim modifikacijama iz člana 2 tačka 6 ovog zakona, pod uslovom da ne obuhvataju upotrebu rekombinantnih molekula nukleinske kiseline ili GMO dobijanih metodama različitim od metoda na koje se ne primjenjuje ovaj zakon.

Primjena drugih zakona

Član 4

Na postupke koji se vode u skladu sa ovim zakonom primjenjuju se odredbe zakona kojim je uređen opšti upravni