ZAKON
O DRUŠTVENIM DJELATNOSTIMA
(Objavljen u "Sl. listu SRCG", br. 19/90, 6/91 i "Sl. listu RCG", br. 21/95)
I. OSNOVNE ODREDBE
Član 1.
Ovim zakonom uređuju se uslovi i postupak osnivanja, organizovanja i prestanka radnih organizacija u oblasti društvenih djelatnosti i utvrđuju načela za organizaciju i uređivanje međusobnih odnosa u fondovima, koji se osnivaju u skladu sa ovim zakonom.
Član 2.
Pod društvenim djelatnostima, u smislu ovog zakona, podrazumijeva se pružanje usluga i stvaranje i promet materijalnih, intelektualnih i kulturnih dobara (u daljem tekstu: dobra) u oblasti vaspitanja i obrazovanja, nauke, kulture, fizičke kulture, javnog informisanja, zdravstva i socijalne i dječje zaštite.
Član 3.
Radna organizacija koja obavlja društvenu djelatnost osniva se kao ustanova.
Ustanova je pravno lice koje pruža usluge i bavi se proizvodnjom u skladu sa zakonom ili aktom o osnivanju i ne posluje na principu sticanja dobiti.
Ustanova se može baviti proizvodnjom i prodajom robe, odnosno usluga na tržištu, u skladu sa zakonom ili aktom o osnivanju.
Radi obavljanja određenih društvenih djelatnosti može se osnovati i preduzeće, u skladu sa zakonom.
Kada se u društvenim djelatnostima osnuje ili organizuje preduzeće, na njegovu organizaciju i rad primjenjuje se poseban zakon i propisi o preduzeću.
Član 4.
U oblastima od javnog interesa osnivaju se javne ustanove.
Način ostvarivanja javnog interesa u javnim ustanovama uređuje se zakonom.
Ustanovi se, zakonom, može povjeriti vršenje javnih ovlašćenja.
Član 5.
Ustanova stiče sredstva za ostvarivanje djelatnosti:
- iz fondova društvenih djelatnosti;
- iz sredstava države, odnosno jedinice lokalne samouprave;
- iz sredstava zadruge i drugih oblika zadružnog organizovanja;
- prodajom dobara i usluga na tržištu;
- iz sredstava domaćih fizičkih lica i građansko-pravnih lica, odnosno stranih pravnih i fizičkih lica;
- od participacije neposrednih korisnika;
- iz legata, poklona i zavještanja, i
- iz drugih izvora.
Član 6.
Radnici u ustanovama, u sticanju dohotka, imaju jednak društveno-ekonomski položaj kao i radnici u drugim organizacijama udruženog rada.
Član 7.
Građani i građansko-pravna lica mogu osnivati privatne ustanove za obavljanje društvenih djelatnosti, u skladu sa zakonom.
Član 8. do 12.
(Brisani)
II. USTANOVE
1. Osnivanje
Član 13.
Ustanove se mogu osnivati u društvenoj, javnoj (državnoj), zadružnoj, mješovitoj i privatnoj svojini.
Ustanovu mogu osnivati domaća pravna i fizička lica i strana pravna i fizička lica u svim oblicima svojine.
Član 14.
Javnu ustanovu mogu osnivati država, jedinica lokalne samouprave, pravna i fizička lica.
Javna ustanova se osniva radi pružanja usluga koje su od javnog interesa u oblasti: predškolskog, osnovnog, srednjeg i visokog vaspitanja i obrazovanja, zaštite kulturnih dobara, zdravstvene zaštite, osnovnih oblika socijalne zaštite, društvene brige o djeci, fundamentalnih naučnih istraživanja i posebnih istraživanja za društvenu zajednicu.
Javna ustanova se može osnivati i u drugim oblastima koje su zakonom proglašene oblastima ili poslovima od javnog interesa.
Kad je osnivač ustanove država, odnosno jedinica lokalne samouprave, akt o osnivanju donosi Vlada Republike Crne Gore, odnosno nadležni organ jedinice lokalne samouprave.
Član 15.
Osnivač ustanove obezbjeđuje sredstva potrebna za osnivanje i početak rada ustanove i donosi akt o osnivanju.
Javna i društvena ustanova osniva se u skladu sa planom razvoja određene društvene djelatnosti, odnosno sa zajedničkim interesima utvrđenim Društvenim planom.
Član 16.
Osnivač javne i društvene ustanove je dužan da, prije donošenja akta o osnivanju ustanove, razmotri i usvoji elaborat o društveno-ekonomskoj opravdanosti osnivanja ustanove.
U elaboratu iz stava 1. ovog člana, obavezno se iskazuju:
- ciljevi i zadaci radi kojih se osniva ustanova;
- trajne društvene potrebe za vršenje djelatnosti ustanove;
- dokaz da se potrebe za osnivanjem ustanove ne mogu zadovoljiti u postojećim ustanovama;
- program obavljanja djelatnosti ustanove;
- dokaz o obezbjeđenju sredstava za osnivanje i početak rada ustanove i
- dokaz o ispunjenju drugih zakonom predviđenih uslova za vršenje djelatnosti ustanove.
Osnivač je dužan da o društveno-ekonomskoj opravdanosti osnivanja ustanove, prije usvajanja elaborata, pribavi mišljenje nadležnog organa, odnosno organizacije određenih posebnim zakonom i mišljenje fonda koji bi trebao da obezbjeđuje sredstva ili dio sredstava za rad ustanove.
Osnivač pribavlja mišljenje, u smislu stava 3. ovog člana, i u slučaju promjene djelatnosti ustanove.
Član 17.
Aktom o osnivanju javne i društvene ustanove utvrđuju se:
1) naziv osnivača;
2) naziv i sjedište ustanove;
3) djelatnost ustanove;
4) iznos sredstava za osnivanje i početak rada ustanove i način obezbjeđivanja sredstava za vršenje djelatnosti ustanove;
5) prava i obaveze osnivača u pogledu obavljanja djelatnosti zbog koje je osnovana ustanova;
6) lice koje će obavljati poslove privremenog poslovodnog organa i njegova ovlašćenja;
7) prava i obaveze ustanove koja se osniva prema osnivaču;
8) uslovi i način zasnivanja i prestanka radnog odnosa, kao i prava, obaveze i odgovornosti radnika iz radnog odnosa za vrijeme osnivanja ustanove;
9) rok za donošenje statuta i izbor poslovodnog organa i organa upravljanja ustanove i
10) druga međusobna prava i obaveze osnivača i ustanove koja se osniva.
Odnosi između osnivača i ustanove uređuju se ugovorom, u skladu sa zakonom i aktom o osnivanju.
Ako se ustanova osniva na određeno vrijeme, odnosno za izvršavanje određenog posla, aktom o osnivanju utvrđuje se vrijeme za koje se osniva odnosno posao koji ustanova treba da obavi.
Član 18.
Ako ustanovu osniva više osnivača, njihova međusobna prava, obaveze i odgovornosti uređuju se ugovorom.
Član 19.
Upisom ustanove u sudski registar ustanova stiče svojstvo pravnog lica.
Ustanova se može upisati u sudski registar kad nadležni organ uprave utvrdi da su ispunjeni uslovi za početak rada i obavljanje djelatnosti utvrđenih zakonom.
Član 20.
Ustanove se upisuju i u registar ustanova koji vodi nadležni organ uprave.
2. Djelatnost, naziv i sjedište
Član 21.
Djelatnost ustanove utvrđuje se aktom o osnivanju i statutom.
Ustanova je dužna da obavljanjem svoje djelatnosti ostvari ciljeve radi kojih je osnovana na način da se što bolje i potpunije zadovoljavaju potrebe građana i drugih korisnika.
Član 22.
Sjedište ustanove je mjesto u kome se obavlja djelatnost ustanove. Ako se ta djelatnost obavlja u više mjesta, sjedištem ustanove smatra se mjesto koje je utvrđeno statutom.
Ustanova ima naziv, koji određuje osnivač.
U pogledu naziva i sjedišta ustanove shodno se primjenjuju propisi o firmi društvenog preduzeća.
Član 23.
Ustanova može promijeniti sjedište.
Odluka o promjeni sjedišta ustanove donosi se na način predviđen statutom ustanove.
Aktom o osnivanju ustanove može se odrediti da je za promjenu njenog sjedišta potrebna saglasnost osnivača.
3. Organizacija, upravljanje i udruživanje
Član 24.
Na unutrašnju organizaciju, statusne promjene, udruživanje i organizovanje u složene oblike, imovinu, poslovnu tajnu, nadzor, zastupanje i predstavljanje, način odlučivanja radnika, uslove i način izbora i opoziva i prava i dužnosti organa upravljanja i drugih organa, odgovornost za obavljanje poslovodnih funkcija ustanova, shodno se primjenjuju propisi kojima su ova pitanja uređena za javna preduzeća, preduzeća u društvenoj svojini, zadružnoj svojini, privatnoj svojini i mješovitoj svojini, ako ovim zakonom nije drukčije određeno.
Član 25.
Radnici u ustanovi, zavisno od procesa rada i uslova rada, odlučuju o svom organizovanju, u skladu sa statutom.
Odluka o promjeni u organizovanju ustanove može se donijeti uz saglasnost osnivača, ako je to aktom o osnivanju predviđeno.
Član 26.
U upravljanju javnom i društvenom ustanovom učestvuju predstavnici osnivača, odnosno države, odnosno jedinice lokalne samouprave u skladu sa zakonom.
Način i postupak odlučivanja o poslovima i zadacima u kojima učestvuju predstavnici osnivača, odnosno države, odnosno jedinice lokalne samouprave uređuje se statutom ustanove, u skladu sa zakonom.
Član 27.
Saglasnost na statut i program rada javne i društvene ustanove daju osnivači.
Član 28.
Uslovi za imenovanje i razrješenje direktora javnih i društvenih ustanova uređuju se posebnim zakonima o pojedinim društvenim djelatnostima, odnosno statutom ustanove.
Direktora ustanove čiji je osnivač država, odnosno jedinica lokalne samouprave imenuje