Na osnovu člana 37 stav 6 i člana 39 stav 2 Zakona o zaštiti od jonizujućeg zračenja i radijacionoj sigurnosti ("Službeni list CG", broj 56/09), Ministarstvo održivog razvoja i turizma donijelo je

PRAVILNIK

O NAČINU SAKUPLjANjA, ČUVANjA, OBRADE I SKLADIŠTENjA RADIOAKTIVNOG OTPADA

(Objavljen u "Sl. listu Crne Gore", br. 58 od 6. decembra 2011)

Predmet

Član 1

Ovim pravilnikom propisuje se način sakupljanja, čuvanja, obrađivanja, evidentiranja i skladištenja radioaktivnog otpada.

Primjena

Član 2

Ovaj pravilnik primjenjuje se na:
1) radioaktivni otpad koji nastaje usljed radijacionog udesa;
2) radioaktivni otpad koji nastaje usljed radijacione djelatnosti;
3) iskorišćene zatvorene radioaktivne izvore;
4) radioaktvne izvore bez vlasnika (orfan);
5) izvore jonizujućeg zračenja čijim korisnicima je oduzeta dozvola za obavljanje radijacione djelatnosti ili je korisnik prestao sa radom; i
6) predmete i uređaje koji sadrže radioaktivne materijale ili su radioaktivno kontaminirani tako da prelaze nivoe izuzimanja.

Značenje izraza

Član 3

Izrazi upotrijebljeni u ovom pravilniku imaju sljedeća značenja:
1) ambalaža (waste package) je proizvod koji je namijenjen za smještanje radioaktivnog otpada radi bezbjednog postupanja, transporta, skladištenja i odlaganja;
2) dekomisija (decommissioning) je postupak dekontaminacije, demontaže i odstranjivanja radioaktivnog otpada iz objekta gdje se obavlja radijaciona djelatnost odnosno skladišti radioaktivni otpad, kojima se postiže oslobađanje tih objekata od daljeg nadzora nad njihovim radom;
3) inventar radioaktivnog otpada su podaci o fizičko-hemijskim i drugim karakteristikama radioaktivnog otpada;
4) iskorišćeni zatvoreni radioaktivni izvor (disused source) je izvor koji se više ne upotrebljava u radijacionoj djelatnosti;
5) kriterijumi prihvatljivosti radioaktivnog otpada u skladište (waste acceptance criteria) su kvalitativni i kvantitativni uslovi koje mora da ispunjava privredno društvo, drugo pravno lice ili preduzetnik koji proizvodi ili posjeduje radioaktivni otpad za sigurno skladištenje radioaktivnog otpada u skladu sa osobinama radiaktivnog otpada;
6) nivo izuzimanja (exemption level) je granična vrijednost izražena kao koncentracija aktivnosti i/ili ukupna aktivnost iznad koje se materijal, koji sadrži jedan ili više radionuklida, smatra radioaktivnim;
7) nivo otpuštanja (clearence level) je granična vrijednost izražena kao koncentracija aktivnosti i/ili ukupna aktivnost radioaktivnog materijala, koji sadrži jedan ili više radionuklida, i manja je ili jednaka od nivoa izuzimanja;
8) nosilac dozvole je privredno društvo, drugo pravno lice ili preduzetnik koji ima dozvolu za obavljanje radijacione djelatnosti i/ili dozvolu za upravljanje skladištem radioaktivnog otpada;
9) odlagalište je radijacioni objekat, u kojem se trajno smješta radioaktivni otpad, bez namjere za ponovnu upotrebu;
10) otpuštanje (clereance) je postupak kroz koji radioaktivni otpad prestaje da podliježe daljem nadzoru u skladu sa Zakonom o zaštiti od jonizujućeg zračenja i radijacionoj sigurnosti;
11) paket je ambalaža zajedno sa unutrašnjim pregradama ili apsorbcionim materijalom i radioaktivnim otpadom, kao i radioaktivni otpad u rasutom stanju, pripremljen u skladu sa zahtjevima za rukovanje, transport, skladištenje i/ili zbrinjavanje;
12) površinska kontaminacija je kontaminacija po površini izražena u aktivnosti po jedinici površine (Bq/m2);

Klasifikacija radioaktivnog otpada

Član 4

Radioaktivni otpad se sakuplja, čuva, evidentira, obrađuje, skladišti i odlaže prema tipu i njegovoj klasifikaciji.
Radioaktivni otpad prema agregatnom stanju se dijeli na: čvrsti, tečni i gasoviti.
Radioaktivni otpad, prema stepenu i vrsti radioaktivnosti, klasifikovan je na izuzeti radioaktivni otpad (EW), veoma kratkoživeći radioaktivni otpad (VSLW), veoma niskoaktivni radioaktivni otpad (VLLW), niskoaktivni radioaktivni otpad (LLW), srednje aktivni radioaktivni otpad (ILW) i visokoaktivni radioaktivni otpad (HLW) u skladu sa Prilogom 1 koji je sastavni dio ovog pravilnika.

Razvrstavanje

Član 5

Nosilac dozvole radioaktivni otpad razvrstava po karakteristikama (tipu), agregatnom stanju i klasi.
Razvrstanjem radioaktivnog otpada iz stava 1 ovog člana određuje se kompresibilnost, isparljivost, topljivost, zapaljivost, korozivnost i druge fizičke, hemijske i biološke osobine, radi daljeg postupanja sa radioaktivnim otpadom.
Sakupljanje, razvrstavanje, označavanje, čuvanje i priprema za transport radioaktivnog otpada u cilju ispunjanjavanja kriterijuma prihvatljivosti radioaktivnog otpada u skladište vrši se u skladu sa uputstvom nosioca dozvole za upravljanje skladištem radioktivnog otpada.

Čuvanje

Član 6

Radioaktivni otpad se čuva u ambalaži, sudovima i rezervoarima, prostorijama i objektima koji treba da ispunjava zahtjeve sigurnosti i bezbjednosti, u skladu sa preporukama i standardima Međunarodne agencije za atomsku energiju (IAEA).
Za vrijeme čuvanja radioaktivnog otpada nosilac dozvole treba da sprovodi propisane mjere radijacione sigurnosti i bezbjednosti, mjere zaštite od zračenja ljudi i zaštite životne sredine i sistematsko ispitivanje radioaktivnosti unutar spremišta ili skladišta u kojima se čuva radioaktivni otpad, i u okolini tih objekata.

Obrađivanje i pakovanje

Član 7

Obrađivanje radioaktivnog otpada je postupak predpripreme radioaktivnog otpada za obradu i njegova obrada radi promjene karakteristika radioaktivnog otpada zbog tehničkih, ekonomskih ili sigurnosnih razloga i priprema pakovanog ili nepakovanog radioaktivnog otpada za transport, skladištenje ili odlaganje.
Radioaktivni otpad obrađuje se na način određen zahtjevom za dobijanje dozvole za upravljanje skladištem radioaktivnog otpada.
Obrađeni radioaktivni otpad pakuje se u pakete koji ispunjavaju kriterijume prihvatljivosti radioaktivnog otpada u skladište.
Ambalaža u kojoj je upakovan radioaktivni otpad i prazna ambalaža koja se koristi za pakovanje radioaktivnog otpada mora biti takvih karakteristika da obezbjeđuje sigurno čuvanje radioaktivnog otpada.
Poslije pražnjenja ambalaže u kojoj je bio upakovan radioaktivni otpad mjerenjem se utvrđuje nivo radioaktivne kontaminacije ambalaže i po potrebi sprovodi dekontaminacija.

Označavanje

Član 8

Radioaktivni otpad nakon obrađivanja pakuje se u pakete koji moraju biti označeni:
- etiketom radi identifikacije paketa i njegovog sadržaja u skladu sa Prilogom 2 koji je sastavni dio ovog pravilnika;
- oznakom "OPASNOST OD ZRAČENjA" i oznakom "RADIOAKTIVNI OTPAD". Oznake iz stava 1 alineje 2 ovog člana su crne ili crvene boje na žutoj podlozi i sastoje se od znaka radioaktivnosti sa dimenzijama i izgledom datim u Prilogu 2 ovog pravilnika.
Etiketa i oznake iz stava 1 ovog člana moraju biti jasne, čitljive, postavljene na vidnom mjestu i izrađene na način kojim se obezbjeđuje njihova trajnost.
Sa ambalaže koja sadrži radioaktivni otpad, čije su granične vrijednosti jednake ili manje od propisanih graničnih vrijednosti iz Priloga 3 koji je sastavni dio ovog pravilnika, etikete i oznake se moraju ukloniti.

Otpuštanje

Član 9

Radioaktivni otpad čija je koncentracija aktivnosti (specifična aktivnost) ili ukupna aktivnost radionuklida sadržanih u radioaktivnom otpadu jednaka ili manja od graničnih vrijednosti iz Priloga 3 ovog pravilnika otpušta se iz daljeg nadzora.

Evidencija radioaktivnog otpada

Član 10

Evidencija o radioaktivnom otpadu vodi se u elektronskoj formi za svaku godinu posebno na obrascu datom u Prilogu 4 koji je sastavni dio ovog pravilnika.
Evidencija iz stava 1 ovog člana vodi se za svaki paket posebno i sadrži podatke o ispunjavanju kriterijuma prihvatljivosti za prijem radioaktivnog otpada u skladište. Podaci iz evidencije o radioaktivnom otpadu čuvaju se do njegovog odlaganja.

Spremanje radioaktivnog otpada

Član 11

Radioaktivni otpad koji nastaje obavljanjem radijacione djelatnosti privremeno se čuva u spremištu do predaje u skladište radioaktivnog otpada.
Spremište radioaktivnog otpada mora da ispunjava sigurnosne i bezbjedonosne uslove i to:
1) da bude otporno na spoljašnje i unutrašnje uticaje i osigurano od pristupa neovlašćenih lica;
2) da pristup i boravak lica u spremištu budu pod nadzorom odgovornog lica;
3) da ima dovoljno prostora i opreme za prihvatanje, rukovanje i spremanje radioaktivnog otpada i nesmetan pristup za nadzor radioaktivnog otpada radi izbjegavanja rizika po zdravlje ljudi i životnu