Na osnovu člana 17 stav 1 tačka 2) i člana 11 tačka 3) Zakona o Centralnoj banci Crne Gore ("Sl. list RCG", br. 52/00, 53/00 i 47/01), Savjet Centralne banke Crne Gore, na sjednici održanoj 17. decembra 2004. godine, donio je

ODLUKU

O PLATNOM PROMETU U ZEMLjI

(Objavljena u "Sl. listu RCG", br. 78 od 22. decembra 2004; 6/05, 33/05)

IOSNOVNE ODREDBE

Predmet Odluke

Član 1

Ovom odlukom se uređuje obavljanje platnog prometa u zemlji (u daljem tekstu: platni promet).

Pojam platnog prometa

Član 2

Pod platnim prometom podrazumijevaju se sva plaćanja učesnika u platnom prometu.

Nosioci platnog prometa

Član 3

Centralna banka Crne Gore (u daljem tekstu: Centralna banka) i banke su nosioci platnog prometa.

Shodna primjena

Član 4

Odredbe ove odluke koje se odnose na banke, shodno se primjenjuju i na poslove platnog prometa koje obavlja Centralna banka, ako zakonom ili ovom odlukom nije drugačije određeno.

Značenje pojedinih izraza

Član 5

Pojedini izrazi, u smislu ove odluke, imaju sljedeće značenje:
1) Platni sistem je sistem koji se sastoji od seta instrumenata, bankarskih procedura i sistema međubankarskog transfera sredstava koji omogućavaju protok novca;
2) Učesnici u platnom prometu (u daljem tekstu: učesnici) su pravna i fizička lica koja vrše plaćanja ispostavljanjem naloga za plaćanje nosiocima;
3) Učesnik u međubankarskom platnom sistemu označava svako pravno lice koje ima obračunski račun kod Centralne banke;
4) Klijent označava pravno ili fizičko lice koje ima račun kod banke, uključujući i banku i druge subjekte koji, u skladu sa zakonom, imaju račune kod Centralne banke;
5) Račun označava račun za obavljanje platnog prometa na kojem se evidentiraju novčani primici, novčani izdaci i saldo;
6) Pokrićem na računu označava se stanje na računu od prethodnog dana uvećano za priliv sredstava tokom dana i za sredstva na osnovu ugovora sa bankom o dozvoljenom negativnom saldu na računu, te umanjeno za plaćanja u tom danu do vremena utvrđivanja pokrića;
7) Obračunski račun označava račun banke, kao i račune drugih subjekata koji se vode u Centralnoj banci, preko koga se obračunavaju međubankarska plaćanja i/ili vrši plaćanje;
8) Pokrićem na obračunskom računu označava se dovoljan iznos raspoloživih sredstava za izvršavanje međubankarskih plaćanja klijenata banke, kao i plaćanja same banke;
9) Inicijalna banka označava banku koja prva prima nalog za plaćanje kojim se inicira transakcija plaćanja;
10) Odredišna banka označava banku identifikovanu u nalogu za plaćanje, u kojoj se izvršava plaćanje;
11) Bankarski dan označava dio dana u kome je banka otvorena za prijem, obradu i prenos naloga za plaćanje i drugih obavještenja koja se odnose na transakcije plaćanja;
12) Transakcija plaćanja označava prenos novčanih sredstava sa računa na račun ili uplatu na račun, odnosno isplatu sa računa gotovog novca;
13) Datum valute označava bankarski dan na koji se izvršava nalog za plaćanje, prema instrukcijama nalogodavca;
14) Dužnik označava pravno ili fizičko lice čiji se račun tereti u transakciji plaćanja;
15) Povjerilac označava pravno ili fizičko lice čiji se račun odobrava u transakciji plaćanja;
16) Nalogodavac označava izdavaoca naloga za plaćanje kojim se inicira transakcija plaćanja. U transferu odobrenja nalogodavac je dužnik, a u transferu zaduženja - povjerilac;
17) Nalog za plaćanje označava bezuslovnu instrukciju datu banci da izvrši transakciju plaćanja;
18) Izvršenje označava sprovođenje instrukcija sadržanih u nalogu za plaćanje;
19) Elektronskim prenosom označava se način prenosa naloga za plaćanje i drugih podataka u transakciji plaćanja - telekomunikacijski ili isporukom podataka u vidu magnetnih i optičkih medija;
20) Kliring označava razmjenu i obradu međubankarskih naloga za plaćanje, radi utvrđivanja bilateralnih ili multilateralnih neto iznosa koje svaka banka duguje ili koji se svakoj banci duguju za poravnanje naloga za plaćanje uključenih u svaki klirinški ciklus;
21) Međubankarski obračun podrazumijeva ispunjenje obaveze izvršavanjem plaćanja između obračunskih računa u međubankarskom platnom sistemu (u daljem tekstu: MPS);
22) Bruto obračun u realnom vremenu (RTGS) označava obračun pojedinačnih plaćanja po bruto principu, u najkraćem mogućem vremenu od momenta iniciranja plaćanja;
23) Neto obračun u odloženom vremenu (DNS) označava obračun plaćanja po neto principu u odloženom vremenu;
24) Operativni rizik označava rizik uzrokovan nedostacima u informacionim sistemima, havarijom nekih njihovih komponenti (hardver, softver, komunikaciona oprema, infrastruktura i sl.), kao i neadekvatnim koncipiranjem i primjenom procedura kontrole ili ljudskom greškom;
25) Rizik likvidnosti označava rizik uzrokovan nemogućnošću učesnika u MPS-u da svoje obaveze izmiri u punom iznosu u vrijeme dospijeća;
26) Kreditni rizik označava rizik uzrokovan nemogućnošću učesnika u MPS-u da svoje obaveze izmiri u punom iznosu u vrijeme dospijeća, niti u nekom kasnijem vremenu;
27) Sistemski rizik označava rizik uzrokovan nemogućnošću jednog učesnika u MPS-u da ispuni svoje obaveze ili lošim funkcionisanjem samog sistema, čime se uzrokuje nemogućnost ostalih učesnika da ispune svoje obaveze u MPS-u, u vrijeme dospijeća.

IIOBAVLjANjE POSLOVA PLATNOG PROMETA

Poslovi platnog prometa koje obavlja Centralna banka

Član 6

Centralna banka, pored poslova utvrđenih zakonom, obavlja sljedeće poslove platnog prometa:
1) otvara, vodi i ukida obračunske i druge račune banaka, kao i račune drugih subjekata u skladu sa zakonom kojim je propisano da se ti računi vode kod Centralne banke;
2) vrši međubankarski obračun;
3) obezbjeđuje smještaj, čuvanje i distribuciju gotovog novca i obavlja blagajničko-trezorske poslove;
4) prati izloženost učesnika u MPS-u i sistema u cjelini potencijalnim rizicima (rizik likvidnosti, operativni rizik, kreditni rizik i sistemski rizik) i preduzima aktivnosti radi otklanjanja tih rizika;
5) uspostavlja, održava i administrira informatičku infrastrukturu za obavljanje platnog prometa u MPS-u;
6) na osnovu podataka o izvršenim plaćanjima koje joj dostavljaju banke i podataka koje ona vodi - objedinjava podatke o prometu i stanju računa u platnom prometu;
7) obezbjeđuje mehanizme za rješavanje vanrednih situacija, koje utiču na normalno odvijanje platnog prometa;
8) vodi Centralni registar računa;
9) obavlja i druge poslove platnog prometa u skladu sa propisima.

Poslovi platnog prometa koje obavljaju banke

Član 7

Banke obavljaju sljedeće poslove platnog prometa:
1) otvaraju, vode i ukidaju račune pravnih lica i račune fizičkih lica;
2) vrše unutarbankarske i međubankarske transakcije plaćanja za svoje klijente;
3) obavljaju blagajničko-trezorske poslove i obezbjeđuju smještaj i čuvanje gotovog novca;
4) dostavljaju Centralnoj banci izvještaje o obavljanju platnog prometa, u skladu sa posebnim propisima;
5) obavljaju i druge poslove platnog prometa u skladu sa propisima.
Izuzetno od stava 1 tačka 1) ovog člana, banka ne može otvoriti račun drugoj banci.

IIIRAČUNI ZA OBAVLjANjE PLATNOG PROMETA

Otvaranje računa

Član 8

Pravna lica i fizička lica koja obavljaju registrovanu djelatnost otvaraju račun u banci i vrše plaćanja preko tog računa, u skladu sa propisima i ugovorom o otvaranju i vođenju tog računa zaključenim sa bankom.
Fizička lica koja ne obavljaju registrovanu djelatnost mogu