Na osnovu člana 17 stav 1 tačka 2) Zakona o Centralnoj banci Crne Gore ( "Sl. list RCG", br, 52/00 i 47/01 ) i člana 62 stav 3 Zakona o bankama ( "Sl. list Crne Gore", br. 17/08), Savjet Centralne banke Crne Gore, na sjednici održanoj 17. i 18. septembra 2008. godine, donio je

ODLUKU

O MINIMALNIM STANDARDIMA ZA UPRAVLjANjE TRŽIŠNIM RIZICIMA U BANCI

(Objavljena u "Sl. listu CG", br. 60 od 9. oktobra 2008)

1. Opšte odredbe

Predmet odluke

Član l

Ovom odlukom bliže se utvrđuju minimalni standardi za upravljanje tržišnim rizicima, kojih su banke dužne da se pridržavaju u svom poslovanju.

Pojmovnik

Član 2

Pojedini izrazi upotrijebljeni u ovoj odluci imaju sljedeća značenja:
1) "neto otvorena devizna pozicija" je neusklađenost između nivoa aktive, pasive i vanbilansnih stavki u istoj stranoj valuti;
2) "duga devizna pozicija" je bruto zbir aktive i pozitivnih vanbilansnih pozicija u stranoj valuti uključujući i zbir kupljenih, ali još neizmirenih valutnih poslova;
3) "kratka devizna pozicija" je bruto zbir pasive i negativnih vanbilansnih pozicija u valuti uključujući zbir prodatih, ali još neizmirenih valutnih poslova;
4) "duga pozicija hartija od vrijednosti "je bruto zbir hartija od vrijednosti koje se drže kao aktiva, uključujući i hartije od vrijednosti unutar računa margine;
5) "kratka pozicija hartija od vrijednosti" je bruto zbir hartija od vrijednosti koje se drže kao pasiva uključujući hartije od vrijednosti unutar računa margine i te hartije od vrijednosti banka prodaje ali ne posjeduje;
6) "neto otvorena pozicija hartija od vrijednosti" je razlika između bruto duge i kratke pozicije hartija od vrijednosti;
7) "hedžing" je neutralisanje pojedinih izvora rizika ili zaštita od veće izloženosti pojedinom riziku;
8) "kamatni spred" je razlika između kamatnih stopa koje banka dobija na bilansne pozicije aktive i kamatnih stopa koje banka ugovora za izvore sredstava;
9) "račun margine" je račun koji se otvara kod finansijskih posrednika, kako bi se banci omogućila kupovina hartije od vrijednosti ili pozajmljivanje sredstava;
10) "indeks kamatne stope" je referentna osnova za utvrđivanje cijene novca pri čemu se najznačajnijim smatraju Euribor i Libor ;
11) "naknadno testiranje" ("back-testing") je proces procjene validnosti metoda i sredstava mjerenja rizika upoređivanjem procjena koje su izračunate primjenom metoda i sredstava mjerenja rizika u odnosu na stvarne rezultate.

2. Upravljanje tržišnim rizicima

Vrste rizika

Član 3

Banka je dužna da upravlja svim tržišnim rizicima kojima je izložena u svom poslovanju, a naročito:
1) pozicijskim rizicima (cjenovni rizik i rizik kamatne stope);
2) deviznim rizikom, i
3) tržišnim rizicima koji su povezani sa kreditnim rizikom (rizik druge ugovorne strane i rizik poravnanja).

Normativno uređenje upravljanja rizicima

Član 4

Banka je dužna da u svojim aktima definiše:
1) obuhvat knjige trgovanja, sa opisom aktivnosti koje se smatraju trgovanjem;
2) kriterijume, postupke i ovlašćenja za raspoređivanje stavki u trgovačku knjigu ili isključivanje iz trgovačke knjige;
3) limite za pozicije iz trgovačke knjige i dinamiku njihovog preispitivanja;
4) organizacione jedinice ovlašćene za otvaranje/upravljanje pozicijama u trgovačkoj knjizi trgovanja i ovlašćenja pojedinih zaposlenih za otvaranje/upravljanje pozicijama u okviru propisanih limita i u skladu sa propisanom strategijom trgovanja;
5) proces praćenja pozicija iz trgovačke knjige, sa aspekta usklađenosti sa strategijom trgovanja;
6) sistem izvještavanja rukovodstva banke o pozicijama i iskoriščenosti limita, koji je integrisan u svakodnevni proces upravljanja rizicima u banci;
7) proces praćenja pozicija, sa aspekta procjene njihove likvidnosti ili mogućnosti hedžinga tih pozicija ili pojedinih rizika koji iz njih proizilaze;
8) metode za izračunavanje izloženosti banke pojedinim vrstama tržišnih rizika.

Odgovornost za upravljanje rizicima

Član 5

Banka je dužna da, zavisno od veličine i složenosti poslovanja, u svojoj organizacionoj strukturi odredi organizacioni dio odnosno lice koje će biti neposredno odgovorno za upravljanje tržišnim rizicima iz člana 3 tač. 1) i 2) ove odluke.
Tržišnim rizicima iz člana 3 tačka 3) ove odluke upravlja organizacioni dio odnosno lice koje je neposredno odgovorno za upravljanje kreditnim rizikom u banci.

2.1. Pozicijski rizici

Vrednovanje pozicija u trgovačkoj knjizi

Član 6

Banka je dužna da sve pozicije u trgovačkoj knjizi dnevno iskazuje po njihovoj tržišnoj vrijednosti, na osnovu cijena i ostalih tržišnih faktora objavljenih od strane nezavisnog izvora (marking-to-market).
Prilikom vrednovanja pozicija u trgovačkoj knjizi banka je dužna da primjenjuje međunarodni računovodstveni standard 39, ili interni model vrednovanja.
Provjeru tržišnih cijena pozicija u knjizi trgovanja ili ulaznih podataka modela za vrednovanje pozicija, banka je dužna da sprovodi najmanje jednom mjesečno, a po potrebi i češće, zavisno od karakteristika referentnih tržišta odnosno strategije trgovanja banke za pojedine pozicije u trgovačkoj knjizi.
Ukoliko banka koristi interni model za vrednovanje pozicija u trgovačkoj knjizi, pored odrednica Međunarodnog računovodstvenog standarda 39, treba da budu ispunjeni minimalno sljedeći uslovi:
1) banka dokumentuje sve kvalitativne i kvantitativne elemente modela i propisuje postupke u slučaju naknadnih izmjena modela;
2) banka identifikuje sve značajne rizike koje proizilaze iz pozicija koje se vrednuju putem internog modela i procjenjuje mogućnosti hedžinga primjenom instrumenata za koje postoje aktivna tržišta;
3) banka vrši testiranje internog modela, a testiranje se sprovodi od strane lica koja nijesu učestvovala u procesu razvoja modela i minimalno obuhvata provjeru primjerenosti matematičkih formula, validnosti pretpostavki i kvaliteta aplikativne podrške modela;
4) odgovorna lica u banci su upoznata sa djelovima trgovačke knjige čija se tržišna vrijednost određuje primjenom internog modela, kao i sa uticajem takvog načina vrednovanja na nivo pouzdanosti izvještaja o rizicima kojima je banka izložena, odnosno o rezultatima poslovanja koji proizilaze iz pozicija trgovačke knjige;
5) organizaciona jedinica, odnosno lice odgovorno za upravljanje tržišnim rizicima, su upoznati sa nedostacima modela koji se primjenjuje, kako bi na adekvatan način procjenjivali uticaj tih nedostataka na rezultate modela vrednovanja.
Banka je dužna da periodično preispituje validnost i po potrebi unapređuje interni model vrednovanja pozicija iz trgovačke knjige.

Mjerenje rizika

Član 7

Banka je dužna da mjeri pozicijske rizike za sve pozicije iz trgovačke knjige banke.
Mjerenjem pozicijskih rizika moraju se obezbijediti podaci o uticaju tih rizika na prihode i kapital banke, kako iz normalno očekivanih tako i iz velikih promjena u tržišnim faktorima i cijenama.

Limitiranje izloženosti

Član 8

Banka je dužna da utvrdi limite izloženosti pozicijskim rizicima, a minimalno:
1) za izloženosti po osnovu vlasničkih hartija od vrijednost, i to:
- maksimalni iznos neto tržišne vrijednosti svih vlasničkih hartija za sva tržišta na kojima posluje,
- maksimalne duge i kratke pozicija svih vlasničkih hartija od vrijednosti za sva