Na osnovu člana 17. stav 1. Zakona o Centralnoj banci Crne Gore ("Sl. list RCG", br. 52/00 i 47/01), i čl. 26, 27 i 28 Zakona o bankama ("Sl. list RCG", br. 52/00 i 32/02), Savjet Centralne banke Crne Gore, na sjednici održanoj 3. avgusta 2002. godine, donio je

ODLUKU

O KRITERIJUMIMA I POSTUPKU KLASIFIKACIJE AKTIVE I FORMIRANjU REZERVI ZA POTENCIJALNE GUBITKE PO STAVKAMA AKTIVE

(Objavljena u "Sl. listu RCG", br. 44 od 16. avgusta 2002)

I. Opšte odredbe

Član 1.

Ovom odlukom se utvrđuju kriterijumi klasifikacije aktive banke izložene riziku, obračuna i suspendovanja nenaplaćene kamate, kapitalizacije kamate i otpisa duga i utvrđuju minimalni iznosi sredstava rezervi za pokriće potencijalnih gubitaka iz poslovanja banke.
Aktivu banke izloženu riziku, u smislu ove odluke, čine krediti, pozajmice, avansi, investicije, stečena aktiva, trajna ugalanja u druga pravna lica i sve druge stavke bilansne aktive kod kojih je banka izložena riziku nemogućnosti naplate, kao i izdate garancije, ostala jemstva, akreditivi, odobreni još neiskorišćeni krediti i druge stavke vanbilansa koje predstavljaju potencijalne obaveze banke.

Pojmovnik

Član 2.

Pojedini izrazi upotrijebljeni u ovoj odluci imaju sljedeća značenja:
"Nekvalitetna aktiva" je aktiva koja ne donosi prihod i druga aktiva banke ako:
1. dospjela glavnica ili kamata nijesu naplaćene duže od 90 dana od ugovorenog roka dospijeća i ako su klasifikovane kao substandardna ili sumnjiva aktiva ili gubitak, u skladu sa čl. 6, 7. i 8. ove odluke;
2. je dug po osnovu kamate kapitalizovan, a od ugovorenog roka dospijeća je proteklo više od 90 dana.
"Kvalitetna sredstva obezbjeđenja" su kvalitetni i tržišno priznati instrumenti obezbjeđenja:
- ukoliko su deponovani u banci odnosno kod centralnog depozitara finansijskog tržišta;
- ako postoji ugovor o zalozi, na osnovu kojeg je banka jedini povjerilac koji polaže pravo na zalogu i ako je jedini preduslov za potraživanje zaloge to što korisnik nije izvršio obavezu i
- ako je vrijednost zaloge najmanje 50% veća od potraživanja banke.
"Potpuno obezbjeđeni kredit" je kredit koji je obezbjeđen materijalnim sredstvima čija je tržišna vrijednost, na osnovu nezavisne procjene, veća od neotplaćenog dijela kredita, uključujući i propisanu kamatu, za najmanje 25% i gdje su prava banke na obezbjeđenje utvrđena i garantovana kao prava prvog reda, u skladu sa zakonom.
"Kapitalizacija kamate" je proces pripisivanja obračunate nenaplaćene kamate nenaplaćenoj glavnici, na dan dospijeća kamate ili kredita, uključujući i nenaplaćenu kamatu koja je refinansirana ili obnovljena u novi bankarski kredit.
"Dospjeli kredit" je aktiva kod koje su glavnica i kamata dospjeli, ali nijesu otplaćeni u roku od 30 dana ili više, ili je kamata kapitalizovana suprotno odredbama ove odluke.
"Proces naplate" je naplata potraživanja redovno i na vrijeme, ili regulisanjem potraživanja kroz naplatu van sudskog postupka, ili u zakonom propisanoj proceduri, uključujući i tužbu protiv korisnika, kao i stečajni postupak i postupak likvidacije nad dužnikom.
"Račun rezervi za pokriće gubitaka po stavkama aktive" (u daljem tekstu: rezerve za gubitke po stavkama aktive) predstavlja iznos sredstava koji se, na teret prihoda banke, izdvaja za pokriće potencijalnih gubitaka po stavkama aktive i time omogućava pokriće procijenjenih gubitaka iz kreditnog portfelja banke, kao i svih vanbilansnih i drugih stavki aktive.
"Restrukturirani kredit" je kredit čiji su ugovoreni uslovi i odredbe izmjenjeni, prvenstveno zbog pogoršanja dužnikovog finansijskog stanja, da bi se obezbijedilo smanjenje kamatne stope ili glavnice, ili kapitalizovala obračunata a nenaplaćena kamata. Kredit čija efektivna kamatna stopa ostaje nepromijenjena u odnosu na ugovorene uslove, ali su uslovi otplate glavnice izmijenjeni zbog nepredviđenih okolnosti koje su van kontrole dužnika (npr. kašnjenja u kompletiranju projekta), ne smatraju se restrukturiranim kreditom sve dok se plaćanje kamate vrši na vrijeme, bez njene kapitalizacije.

II. Klasifikacija aktive

Kategorije aktive

Član 3.

Odobrene kredite, kao i drugu aktivu izloženu riziku, banka je dužna najmanje tromjesečno klasifikovati u jednu od sljedećih kategorija:
1. kategorija A - "dobra aktiva";
2. kategorija B - "aktiva sa posebnom napomenom";
3. kategorija C - "substandardna aktiva";
4. kategorija D - "sumnjiva aktiva",
5. kategorija E - "gubitak".

Kategorija A - "dobra aktiva"

Član 4.

U kategoriju A - "dobra aktiva" - klasifikuje se kredit koji nije dospio, čiji kvalitet ne izaziva sumnju da će biti naplaćen, ili koji ne izlaže banku riziku gubitka većem od normalnog.
Kredit koji se klasifikuje u kategoriju iz stava 1. ovog člana generalno ima sljedeće karakteristike:
a) odobren je u skladu sa standardima analize kredita;
b) korisnik kredita je finansijski stabilan i ima solidne pozicije akcija i kapitala, kao i profitabilnost;
c) otplata kredita se vrši na vrijeme (na dan dospijeća ili u roku od nekoliko dana nakon dospijeća),
d) dosadašnji podaci i informacije ukazuju da je korisnik kredita uredan platiša;
e) kredit je u potpunosti obezbjeđen zalogom, ili, ako nije, finansijsko stanje korisnika kredita ili garanta je stabilno i pouzdano;
f) dokumentacija koja se odnosi na zalogu obezbjeđuje banci da realizuje svoje pravo u slučaju docnje korisnika kredita.
Krediti koji su u potpunosti obezbjeđeni zalogom u gotovini ili ekvivalentima gotovine mogu se klasifikovati kao "dobra aktiva", bez obzira na kašnjenje u otplati duga ili druge nepovoljne kreditne faktore.

Kategorija B - "aktiva sa posebnom napomenom"

Član 5.

U kategoriju B - "aktiva sa posebnom napomenom" klasifikuje se kredit koji nosi potencijalni rizik, ali ne u mjeri koja zahtjeva klasifikaciju tog kredita u nižu kategoriju aktive.
Kredit iz ove kategorije zahtijeva posebnu pažnju rukovodstva, jer ukoliko ne bi bio adekvatno praćen, provjeravan ili korigovan, potencijalni rizik tog kredita bi mogao da dovede do slabijih perspektiva u pogledu njegove otplate.
Kredit klasifikovan u kategoriju iz stava 1. ovog člana, ima neku od sljedećih karakteristika:
a) finansijske informacije o korisniku kredita su nekompletne;
b) kredit nije odobren u skladu sa unutrašnjim politikama banke;
c) kapitalizacija kamate nije izvršena u skladu sa odredbama člana 16 ove odluke;
d) procjena kvaliteta sredstava obezbjeđenja je nepravilno ili nepotpuno izvršena;
e) u analizu kredita nijesu uključeni povezani korisnici kredita;
f) finansijska situacija korisnika kredita je stabilna ali ima neke karakteristike koje ukazuju na moguće poteškoće u budućoj otplati kredita (kao što su rast zaduženja korisnika, zalihe robe ili gotovih proizvoda veće od uobičajenih, nepovoljni uslovi u industrijskoj grani u kojoj korisnik kredita posluje, itd);
g) od dospijeća kredita je proteklo više od 30, ali ne više od 90 dana.
Kredit od čijeg dospijeća je proteklo više od 30 dana mora se klasifikovati najmanje u kategoriju B - "aktiva sa posebnom napomenom", a može i u nižu kategoriju.

Kategorija C - "substandardna aktiva"

Član 6.

U kategoriju C - "substandardna aktiva" klasifikuje se kredit koji posjeduje jasno utvrđene slabosti ili slabosti koje ugrožavaju otplatu kredita. Takav kredit nije adekvatno zaštićen u smislu trenutnog boniteta i sposobnosti dužnika da vrši otplatu i može da ima neku od sljedećih karakteristika:
a) primarni izvori otplate su nedovoljni za otplatu duga i banka mora da koristi sekundarne izvore za naplatu: instrumente obezbjeđenja, refinansiranje duga, novi kapital korisnika kredita i sl.;
b) trenutne finansijske mogućnosti korisnika kredita ili tokovi gotovine nijesu dovoljni za namirenje duga koji dospijeva;
c) poslovanje korisnika kredita nije dovoljno kapitalizovano;
d) kod kratkoročnih kredita i avansa postoji indicija da korisnik kredita neće biti u stanju da konvertuje aktivu u gotovinu što će prouzrokovati nemogućnost korisnika da plati dug na dan dospijeća;
e) od dospijeća kredita je proteklo više od 90, ali ne više od 180 dana.
Kredit od čijeg dospijeća je proteklo više od 90 dana mora biti klasifikovan najmanje u kategoriju C - "substandardna aktiva", a može i u nižu kategoriju.

Kategorija D - "sumnjiva aktiva"

Član 7.

U kategoriju D - "sumnjiva aktiva" klasifikuje se kredit čija je naplata u cjelosti, na osnovu postojećih faktora, uslova ili vrijednosti zaloge, malo vjerovatna i kada:
a) bez obzira na dužinu kašnjenja otplate, kredit pokazuje najmanje jedan nedostatak svojstven aktivi klasifikovanoj kao kategorija C - "substandardna aktiva" i koji nije u potpunosti obezbijeđen zalogom;
b) je od dospijeća kredita proteklo više od 180, ali ne više od 270 dana.
Kredit mora biti klasifikovan u kategoriju D - "sumnjiva aktiva" ukoliko