ZAKON

O ZAŠTITI LICA SA MENTALNIM POREMEĆAJIMA

(Objavljen u "Sl. glasniku RS", br. 46 od 21. maja 2004)

I- OSNOVNE ODREDBE

Član 1.

Ovim zakonom propisuju se osnovna načela, način organizovanja i sprovođenja zaštite kao i pretpostavke za primjenu mjera i postupanja prema licima sa mentalnim poremećajima.

Član 2.

Zaštita i unapređivanje zdravlja lica sa mentalnim poremećajima ostvaruje se:
1. omogućavanjem odgovarajuće dijagnostičke obrade, liječenjem i rehabilitacijom lica sa mentalnim poremećajima;
2. naučnim istraživanjima u oblasti mentalnog zdravlja u cilju zaštite i unapređenja mentalnog zdravlja, kao i zaštite lica sa mentalnim poremećajima od ljekarskih ili naučnih ispitivanja bez njihovog pristanka ili saglasnosti njihovih zakonskih zastupnika;
3. uključivanjem lica sa mentalnim poremećajima u edukacione ili druge programe sa ciljem promocije mentalnog zdravlja, koji su posebno programirani i sprovode se u zakonom određenoj ustanovi;
4. oporavak lica sa mentalnim poremećajima njihovim uključivanjem u porodičnu, radnu i društvenu sredinu;
5. edukacijom i čuvanjem zdravlja zdravstvenih radnika koji se bave zaštitom i unapređenjem zdravlja lica sa mentalnim poremećajima;
6. podrškom stvaranju i radu udruženja lica sa mentalnim poremećajima sa ciljem potpunijeg ostvarivanja njihovih interesa i prava;
7. utvrđivanjem načina obaveznog finansiranja za mentalno oboljela lica - Fond zdravstvenog osiguranja Budžeta Republike Srpske, lokalna zajednica.

Član 3.

U ovom zakonu se koriste sljedeći izrazi:
1. Lice sa mentalnim poremećajem - lice koje prima mentalno-zdravstvenu zaštitu zbog mentalnog poremećaja (bolesti), nedovoljnog mentalnog razvoja, lice zavisno od psihoaktivnih supstanci (alkohol, droga), lice sa drugim mentalnim poremećajima.
2. Lice sa težim mentalnim poremećajima je lice sa takvim mentalnim poremećajima koji mogu značajno remetiti mogućnost shvatanja značenja njegovog postupanja ili ne može vladati svojom voljom ili su te mogućnosti smanjene u tolikoj mjeri da je neophodna psihijatrijska pomoć.
3. Neuračunljivo lice - lice koje zbog mentalnog poremećaja, stalnog ili privremenog u vrijeme izvršenja krivičnog djela nije moglo da upravlja svojim postupcima i svojom voljom niti da shvati značaj i posljedice učinjenog djela.
4. Centar za mentalno zdravlje je ustanova u primarnoj zdravstvenoj zaštiti čija je funkcija zaštita mentalnog zdravlja u zajednici.
5. Zaštitne kuće - jedinica socijalno-zdravstvene ustanove u koju se smještaju korisnici mentalno-zdravstvene zaštite, koji se na drugi način ne mogu zbrinuti, a njihovo stanje i stepen mentalnog poremećaja ne zahtijeva smještaj u ustanove zatvorenog tipa. Korisnici usluga mentalno-zdravstvene zaštite su pod stalnim nadzorom nadležnog centra za mentalno zdravlje.
6. Zaštitne radionice.
7. Ustanova za mentalno zdravlje - bilo koja zdravstvena ustanova ili bilo koja jedinica zdravstvene ustanove čija je primarna funkcija zaštita mentalnog zdravlja.
8. Socijalna ustanova - ustanova za obavljanje djelatnosti socijalne i dječije zaštite čije je djelovanje regulisano Zakonom o socijalnoj i dječijoj zaštiti.
9. Psihijatar, neuropsihijatar - doktor medicine specijalista na području mentalnog zdravlja.
10. Dijete je lice mlađe od 14 godina života.
11. Maloljetno lice je lice starije od 14 godina života koje nije navršilo 18 godina života.
12. Medicinska zaštita je određen dijagnostički postupak, oblik liječenja, prijem i smještaj u zdravstvenu ustanovu, uključivanje u obrazovne programe koji se sprovode u zdravstvenoj ustanovi, izvođenje istraživanja na području zaštite i unapređivanja zdravlja lica sa mentalnim poremećajima.
13. Prijem u zdravstvenu ustanovu je postupak od dolaska ili dovođenja lica u tu ustanovu radi pregleda ili liječenja do donošenja odluke o njegovom dobrovoljnom smještaju ili prisilnom zadržavanju u zdravstvenoj ustanovi.
14. Pristanak je slobodno data saglasnost lica sa mentalnim poremećajima za sprovođenje određenog ljekarskog postupka, koja se zasniva na odgovarajućem poznavanju svrhe, prirode, posljedica, koristi i opasnosti od tog ljekarskog postupka i drugih mogućnosti liječenja.
15. Dobrovoljni smještaj je smještaj lica sa mentalnim poremećajima u zdravstvenoj ustanovi uz njegov pristanak.
16. Prisilno zadržavanje je smještaj lica sa težim mentalnim poremećajima u zdravstvenu ustanovu od trenutka donošenja odluke psihijatra o zadržavanju tog lica bez njegovog pristanka do odluke suda o prisilnom smještaju bez obzira na to da li se radi o licu koje je tek došlo ili dovedeno u zdravstvenu ustanovu ili licu koje se već nalazi na liječenju u zdravstvenoj ustanovi pa je opozvalo pristanak za dobrovoljni smještaj.
17. Prisilni smještaj je smještaj lica sa težim mentalnim poremećajima u zdravstvenoj ustanovi bez njegovog pristanka, a djeteta, maloljetnog lica ili lica lišenog poslovne sposobnosti sa težim mentalnim poremećajima bez pristanka njegovog zakonskog zastupnika uz uslove i po postupku iz poglavljaVovog zakona.
18. Fizička sila, u smislu ovog zakona, je upotreba sredstava za fizičko ograničavanje kretanja i djelovanja lica sa mentalnim poremećajima.
19. Zakonski zastupnik za maloljetnika je roditelj ako nije lišen roditeljskog prava, za maloljetnika koji je bez roditelja ili o kojem se roditelji ne brinu - staratelj, za maloljetnog usvojenika - usvojitelj, za punoljetno lice nad kojim je produženo roditeljsko pravo - roditelj, za punoljetno lice kojem je oduzeta ili ograničena poslovna sposobnost - staratelj.
20. Komisija za zaštitu lica sa mentalnim poremećajima - nadzire sprovođenje zaštite lica sa mentalnim poremećajima.
21. Timski rad u sklopu multiprofesionalnog pristupa mentalno oboljelom licu.

II- OSNOVNA NAČELA

Član 4.

Svako lice sa mentalnim poremećajima, bez obzira na to da li je počinilo krivično djelo ili ne, ima pravo na kvalitetnu zaštitu i unapređivanje svoga zdravlja, pod jednakim uslovima kao i svi drugi građani.
Lice sa mentalnim poremećajima bez obzira na pol, rasu, naciju, vjeru ima pravo na jednake uslove liječenja kao i svako drugo lice kojem se pruža zdravstvena zaštita.
Zaštita mentalnog zdravlja se organizuje uglavnom na nivou primarne zdravstvene zaštite.
Slobode i prava lica sa mentalnim poremećajima mogu se ograničiti samo zakonom ako je to nužno radi zaštite zdravlja ili sigurnosti tog ili drugih lica.

Član 5.

Dostojanstvo lica sa mentalnim poremećajima mora se štititi i poštovati u svim okolnostima.
Lica sa mentalnim poremećajima imaju pravo na zaštitu od bilo kakvog oblika zlostavljanja i ponižavajućeg postupanja.
Lica sa mentalnim poremećajima ne smiju biti dovedena u neravnopravan položaj zbog svog mentalnog poremećaja. Posebne mjere koje se preduzimaju da bi se zaštitila prava ili osiguralo unapređivanje zdravlja lica sa mentalnim poremećajima ne smatraju