ZAKON

O ZAPOŠLjAVANjU I OSTVARIVANjU PRAVA NEZAPOSLENIH LICA

(Objavljen u "Sl. glasniku Republike Srpske," br. 25/93, 4/94, 25/97, 3/98 i 10/98)

I- OPŠTE ODREDBE

Član 1.

Ovim zakonom uređuje se sprovođenje programa u oblasti zapošljavanja, osiguranje za slučaj nezaposlenosti, prava nezaposlenih lica, finansiranje, upravljanje i organizovanje u oblasti zapošljavanja i druga pitanja od značaja za zapošljavanje u Republici Srpskoj (u daljem tekstu: Republika).

Član 2.

Radi ostvarivanja ciljeva iz člana 1. ovog zakona, osniva se Republički zavod za zapošljavanje (u daljem tekstu: Zavod).
Zavod ima svojstvo pravnog lica i upisuje se u sudski registar.
Sedište Zavoda je u Sarajevu.

Član 3.

Nezapozlenim licima, u smislu ovog zakona, smatra se lice koje nije u radnom odnosu, niti je na drugi način ostvarilo pravo na rad, a uvedeno je u evidenciju Zavoda o nezaposlenim licima.
U evidenciji iz stava 1. ovog člana ne uvodi se:
1. vlasnik, odnosno suvlasnik, preduzeća ili radnje;
2. vlasnik ili zakupac obradivog ili poljoprivrednog ili šumskog zemljišta ili drugih nepokretnosti čijim korišćenjem može da ostvari prihod dovoljan za obezbeđenje materijalne i socijalne sigurnosti sebe i članova svoje porodice;
3. lice koje ima druge izvore prihoda kojima može sebi i svojoj porodici da obezbedi materijalnu i socijalnu sigurnost.
Prihodima kojima se, u smislu stava 1. tač. 2. i 3. ovog člana, obezbeđuje materijalna i socijalna sigurnost smatraju se prihodi koji nisu niži od najnižeg iznosa novčane naknade utvrđene ovim zakonom.
Odredbe st. 2. i 3. ovog člana ne odnose se na lica koja su neposredno pre podnošenja zahteva za uvođenje u evidenciju bila osigurana za slučaj nezaposlenosti u skladu sa ovim zakonom.
Nezaposlenim licima, u smislu stava 1. ovog člana, ne smatra se učenik, odnosno student koji se nalazi na redovnom školovanju.

II- PROGRAM ZAPOŠLjAVANjA

Član 4.

Zavod donosi i sprovodi program zapošljavanja i usklađuje ponudu i potražnju na tržištu rada.
Programom iz stava 1. ovog člana, koji donosi Upravni odbor Zavoda uz saglasnost Vlade Republike Srpske, obezbeđuju se uslovi za zapošljavanje, a naročito:
1. istraživanje uslova i mogućnosti zapošljavanja i praćenja razvoja zanimanja;
2. finansiranje, odnosno učešće u finansiranju novih programa, programa prestruktuiranja i drugih programa;
3. stvaranje uslova za zapošljavanje u preduzećima u svim oblicima svojine i radnjama;
4. stvaranje uslova za profesionalnu i teritorijalnu pokretljivost prema potrebama tržišta rada;
5. zapošljavanje na privredno manje razvijenim i prigraničnim područjima;
6. zapošljavanje na sezonskim poslovima (turizam, ugostiteljstvo, građevinarstvo, privremeni ili ili povremeni poslovi i sl.) i u poljoprivredi;
7. privremeno zapošljavanje u inostranstvu i zapošljavanje radnika koji se vraćaju sa privremenog rada iz inostranstva;
8. korišćenje i podsticanje znanja i sposobnosti i prilagođavanje nezaposlenih lica tehničkom i tehnološkom razvoju.

Član 5.

Usklađivanjem ponude i potražnje na tržištu rada, u smislu ovog zakona, smatra se:
1. informisanje o slobodnim radnim mestima, drugim mogućnostima i uslovima produktivnog zapošljavanja;
2. informisanje o broju nezaposlenih lica, njihovim obrazovnim profilima, stručnoj spremi, zanimanjima i drugim elementima značajnim za preduzeće, odnosno drugog poslodavca (u daljem tekstu: preduzeće) za rad na određenom radnom mestu;
3. posredovanje pri zapošljavanju;
4. profesionalna orijentacija;
5. priprema za zapošljavanje;
6. druge mere kojima se obezbeđuje zadovoljavanje potreba preduzeća i zapošljavanje nezaposlenih lica.

III- OSIGURANjE ZA SLUČAJ NEZAPOSLENOSTI

Član 6.

Za slučaj nezaposlenosti obavezno se osiguravaju lica koja su u radnom odnosu i lica koja na drugi način ostvarujuu pravo na rad, a koja su obavezno osigurana po propisima o penzijskom i invalidskom osiguranju.
Za slučaj nezaposlenosti mogu da se osiguraju i lica koja nisu obavezno osigurana u smislu stava 1. ovog člana, kao i lica na privremenom radu u inostranstvu, u skladu sa opštim aktom Zavoda.
Lica iz stava 1. ovog člana mogu da se osiguraju na veći obim prava za vreme nezaposlenosti, u skladu sa opštim aktom Zavoda, s tim što se uvećani obim prava utvrđuje u zavisnosti od visine doprinosa uplaćenog po tom osnovu.
Osiguranje u smislu st. 2. i 3. ovog člana smatra se dobrovoljnim osiguranjem.

IV- PRAVA NEZAPOSLENIH LICA

Član 7.

Nezaposleno lice ima pravo na:
1. informisanje o mogućnostima i uslovima zapošljavanja;
2. posredovanje pri zapošljavanju;
3. profesionalnu orijentaciju;
4. pripremu za zapošljavanje;
5. novčanu naknadu, u skladu sa ovim zakonom;
6. novčanu pomoć za vreme stručnog osposobljavanja;
7. zdravstvenu zaštitu i zdravstveno osiguranje i druga prava, u skladu sa zakonom.
Prava iz stava 1. ovog člana nezaposlena lica ostvaruju bez naknade.

1. Informisanje o mogućnostima i uslovima zapošljavanja

Član 8.

Pravo na informisanje o mogućnostima i uslovima zapošljavanja imaju nezaposlena lica, pod uslovima i na način utvrđen opštim aktom Zavoda.

2. Posredovanje pri zapošljavanju

Član 9.

Posredovanje pri zapošljavanju, u smislu ovog zakona je pružanje stručne pomoći u zapošljavanju nezaposlenom licu u preduzeću.
Pravo na posredovanje pri zapošljavanju ima nezaposleno lice, a zaposleni u skladu sa opštim aktom Zavoda.
Posredovanje pri zapošljavanju utvrđuje se opštim aktom Zavoda.

3. Profesionalna orijentacija

Član10.

Profesionalna orijentacija, u smislu ovog zakona, obuhvata profesionalno savetovanje, informisanje, selekciju i klasifikaciju radi pružanja pomoći nezaposlenim licima u izboru zanimanja i zapošljavanja, u skladu sa opštim aktom Zavoda.
Pravo na profesionalnu orijentaciju ima nezaposleno lice i drugo zainteresovano lice.

4. Priprema za zapošljavanje

Član 11.

Priprema za zapošljavanje, u smislu ovog zakona, obuhvata: osposobljavanje zaIiIIstepen stručne spreme, prekvalifikaciju i dokvalifikaciju; inoviranje znanja nezaposlenih lica koja čekaju na zaposlenje duže od dve godine; osposobljavanje pripravnika za samostalni rad u struci; druge oblike osposobljavanja predviđene opštim aktom Zavoda.
Pravo na pripremu za zapošljavanje ima nezaposleno lice mlađe od 50 godina života (muškarac), odnosno 45 godina (žena).
Priprema za zapošljavanje organizuje se u skladu sa opštim aktom Zavoda, prema godišnjem programu rada Zavoda i planu pripreme za zapošljavanje.

5. Novčana naknada

Član 12.

Novčana naknada pripada nezaposlenom licu kome je radni odnos, odnosno osnov za obavezno osiguranje za slučaj nezaposlenosti prestao:
1. zbog prestanka potrebe za njegovim radom, u skladu sa zakonom;
2. zbog prestanka preduzeća ili radnje, odnosno kad je poslodavcu određen ili odobren privremeni prekid vršenja delatnosti odnosno poslova duže od šest meseci;
3. zbog neostvarivanja predviđenih rezultata rada, odnosno utvrđene nesposobnosti za izvršenje poslova radnog mesta u skladu sa zakonom, a bez krivice radnika, ako ne može da mu se obezbedi drugo radno mesto;
4. zbog premeštaja bračnog druga, u skladu sa posebnim propisima;
5. zbog zdravstvenog stanja nezaposlenih lica ili članova njegove uže porodice.
Pravo na novčanu naknadu pripada i nezaposlenom licu koje je bilo u radnom odnosu na određeno vreme, osim ako mu je radni odnos prestao njegovom voljom ili krivicom.
Pravo na novčanu naknadu pripada i nezaposlenom licu koje je ostvarilo pravo na rad po drugom osnovu, a kome je osnov za obavezno osiguranje prestao bez njegove volje ili krivice.
Pravo na novčanu naknadu po odredbama ovog zakona ostvaruju i invalidi rada.

Član 13.

Pravo na novčanu naknadu ima nezaposleno lice koje je bilo obavezno osigurano za slučaj nezaposlenosti po odredbama ovog zakona (u daljem tekstu: osiguranje) najmanje devet meseci neprekidno ili 12 meseci sa prekidima u poslednjih 18 meseci.

Član 14.

Novčana naknada isplaćuje se nezaposlenom licu:
1. tri meseca, ako je bilo osigurano najmanje devet meseci neprekidno ili 12 meseci sa prekidima u poslednjih 18 meseci;
2. šest meseci, ako je bilo osigurano tri godine neprekidno ili pet godina sa prekidima u poslednjih osam godina;
3. devet meseci, ako je bilo osigurano 10 do 15 godina;
4. dvanaest meseci, ako je bilo osigurano 15 do 20 godina;
5. osamnaest meseci, ako je bilo osigurano 20 do 25 godina;
6. dvadeset četiri meseca, ako je bilo osigurano 25 do 30 godina;
7. trideset meseci, ako je bilo osigurano 30 i više godina.
Neprekidnim osiguranjem u smislu člana 13. ovog zakona iz stava 1. ovog člana smatra se i prekid osiguranja koji je bio kraći od 42 dana.

Član 15.

Izuzetno od člana 14. ovog zakona, isplaćivanje novčane naknade nastavlja se:
1. za vreme trudnoće i porođaja koje se zaposlenim priznaje kao porodiljsko odsustvo;
2. za vreme privremene nesposobnosti za rad utvrđene po propisima o zdravstvenom osiguranju, dok ta nesposobnost traje;
3. za vreme za koje se nezaposleno lice nalazi na pripremi za zapošljavanje, prekvalifikaciji, odnosno dokvalifikaciji.

Član 16.

Novčana naknada isplaćuje se mesečno unazad, a obračunava na radne dane, računajući subotu i dane državnih praznika koji ne padaju u nedelju.
Na zahtev nezaposlenog lica, pod uslovima utvrđenim opštim aktom Zavoda, novčana naknada se može isplatiti u jednokratnom iznosu.