ZAKON

O KULTURNIM DOBRIMA

(Objavljen u "Sl. glasniku RS", br. 11 od 23. juna 1995, 103/08)

I- OSNOVNE ODREDBE

Član 1.

Ovim zakonom uređuje se sistem zaštite i korišćenja kulturnih dobara i utvrđuju uslovi za obavljanje delatnosti zaštite tih dobara.

Član 2.

Kulturna dobra su stvari i tvorevine materijalne i duhovne kulture od interesa za Republiku Srpsku koje uživaju posebnu zaštitu utvrđenu ovim zakonom.

Član 3.

Kulturna dobra mogu biti nepokretna i pokretna.
Prema fizičkim, umetničkim, kulturnim, naučnim i istorijskim svojstvima, nepokretna kulturna dobra su:
1. spomenici kulture,
2. prostorne kulturno-istorijske celine,
3. arheološka nalazišta,
4. znamenita mesta.
Zaštićena okolina nepokretnog kulturnog dobra uživa zaštitu kao i kulturno dobro.
Prema svojstvima iz stava 2. ovog člana, pokretna kulturna dobra su:
1. umetnička dela i istorijski predmeti,
2. arhivska građa,
3. filmska građa,
4. stara i retka knjiga.
Pokretnim kulturnim dobrom može se utvrditi i zbirka ili fond, ako predstavljaju celinu.

Član 4.

Kulturna dobra se razvrstavaju u sledeće kategorije:
1. kulturna dobra od izuzetnog značaja,
2. kulturna dobra od velikog značaja,
3. ostala kulturna dobra.

Član 5.

Kulturno dobro vrednuje se kao dobro od izuzetnog značaja, ako ispunjava jedan od kriterijuma:
1. ima poseban značaj za istorijski, duhovni i kulturni razvoj konstitutivnih naroda i nacionalnih manjina,
2. predstavlja jedinstvene (raritetne) primerke stvaralaštva svoga vremena,
3. svedoči o presudnim događajima i ličnostima i o njihovom delovanju u nacionalnoj istoriji,
4. ima izuzetnu umetničku, ili estetsku vrednost,
5. ima uticaj na razvoj društva, kulture, nauke i tehnike.
Kulturno dobro vrednuje se kao dobro od velikog značaja, ako ispunjava jedan od kriterijuma:
1. značajno je za određeno područje ili razdoblje,
2. svedoči o društvenim pojavama, odnosno uslovima društveno-ekonomskog i kulturno-istorijskog razvoja konstitutivnih naroda i nacionalnih manjina u određenim razdobljima,
3. svedoči o značajnim događajima i istaknutim ličnostima iz istorije konstitutivnih naroda i nacionalnih manjina.
Ostala kulturna dobra su ona dobra koja nisu obuhvaćena prethodnim kategorijama, ali predstavljaju vrednost od posebnog značaja.

Član 6.

Kulturna dobra se utvrđuju u skladu sa ovim zakonom.
Kulturna dobra se prema vrstama, upisuju u registar kulturnih dobara. Registri kulturnih dobara su javni.

Član 7.

Stvari i tvorevine za koje se pretpostavlja da imaju svojstva od posebnog značaja za kulturu, umetnost i istoriju, uživaju zaštitu utvrđenu ovim zakonom (u daljem tekstu: dobra koja uživaju prethodnu zaštitu).

Član 8.

Kulturno dobro i dobro koje uživa prethodnu zaštitu ne sme se oštetiti, uništiti, niti se bez saglasnosti, u skladu sa ovim zakonom, može menjati njegov izgled, svojstvo ili namena.

Član 9.

Zaštita i korišćenje kulturnih dobara ostvaruju se obavljanjem delatnosti zaštite kulturnih dobara, upravnopravnim merama i drugim merama propisanim ovim zakonom, kao i merama koje se utvrde na osnovu ovog zakona.
Zaštita nepokretnih kulturnih dobara i njihove zaštićene okoline, odnosno dobara koja uživaju prethodnu zaštitu obezbeđuje se i na osnovu propisa o planiranju i uređenju prostora, izgradnje objekata i zaštiti životne sredine.

Član 10.

Sredstva za ostvarivanje zaštite i korišćenja kulturnih dobara obezbeđuju se iz budžeta, fonda, neposredno od korisnika, prodajom proizvoda i usluga na tržištu, donatorstvom i iz drugih izvora, u skladu sa zakonom.

Član 11.

Djelatnost zaštite i korišćenja kulturnih dobara, prema vrsti kulturnih dobara, obavljaju: Republički zavod za zaštitu kulturno-istorijskog i prirodnog nasljeđa (u daljem tekstu: Zavod) i Arhiv Republike Srpske.
Djelatnost iz stava 1. ovog člana obavljaju i arhivi, muzeji, biblioteke, kinoteka (u daljem tekstu: ustanove zaštite).

Član 12.

Dobro koje uživa prethodnu zaštitu, a nalazi se u zemlji ili vodi, ili je izvađeno iz zemlje ili vode, u državnoj je svojini.
Zemljište, zgrade, kulturna dobra i druga sredstva koja koriste Zavod, Arhiv Republike Srpske i ustanove zaštite čiji je osnivač Republika Srpska i jedinica lokalne samouprave u svojini su Republike.

Član 13.

Kulturno dobro u državnoj svojini može se dati na čuvanje i korišćenje drugom pravnom licu.
Nepokretno kulturno dobro može se eksproprisati ili se svojina na njemu može ograničiti samo u cilju njegove potpunije i efikasnije zaštite, ako je to u opštem interesu, u skladu sa zakonom.

Član 14.

Kulturna dobra u državnoj svojini mogu se otuđiti pod uslovima utvrđenim zakonom.
Na kulturnom dobru u državnoj svojini ne može se održajem steći pravo svojine.

Član 15.

Kulturno dobro i dobro koje uživa prethodnu zaštitu ne sme se iznositi niti izvoziti u inostranstvo, ako ovim zakonom nije drugačije određeno.

Član 16.

(Brisan)

Član 17.

Odredbe ovog zakona o pravima i obavezama sopstvenika kulturnog dobra odnose se i na druga lica koja po bilo kojem pravnom osnovu drže kulturno dobro.

II- VRSTE KULTURNIH DOBARA I DOBARA KOJA UŽIVAJU PRETHODNU ZAŠTITU

1. Nepokretna kulturna dobra

Član 18.

Spomenik kulture je građevinsko-arhitektonski objekat, graditeljska celina, deo objekta i celine, objekat narodnog graditeljstva, drugi nepokretni objekat, delo monumentalnog i dekorativnog slikarstva, crkvenog freskoslikarstva i ikona, vajarstva, primenjenih umetnosti i tehničke kulture, kao i pokretna stvar koja čini autentičnu celinu sa tim objektima.

Član 19.

Prostorna kulturno-istorijska celina je urbano ili ruralno naselje ili njihovi delovi, odnosno prostor sa više nepokretnih kulturnih dobara.

Član 20.

Arheološko nalazište je deo zemljišta ili površine pod vodom koji sadrži ostatke građevina i drugih nepokretnih objekata, grobnih i drugih nalaza, kao i pokretne predmete iz ranijih istorijskih doba.

Član 21.

Znamenito mjesto je prostor koji se tiče događaja od posebnog značaja za istoriju i duhovni život naroda koji su živjeli na tom području, područje sa izraženim elementima prirodnih i radom stvorenih vrijednosti kao jedinstvene cjeline, kao i spomen-grobovi ili groblja i druga spomen-obilježja koja su podignuta radi trajnog očuvanja uspomene na značajne događaje, ličnosti i mjesta iz nacionalne istorije naroda - memorijali.

2. Pokretna kulturna dobra

Član 22.

Umetničko delo i istorijski predmet je delo ili predmet koji samostalno ili u grupi imaju poseban značaj za upoznavanje istorijskog, kulturnog, naučnog i tehničkog razvitka, kao i dokumentacioni materijal uz te predmete.

Član 23.

Arhivsku građu čine izvorni i reproduktivni pisani i drugi dokumentacioni materijali utvrđeni zakonom kojim se uređuje arhivska delatnost, od posebnog istorijskog, duhovnog, kulturnog ili naučnog značaja.

Član 24.

Filmsku građu čine negativ i kopija filma, original i kopija video trake i drugi filmski materijali utvrđeni zakonom kojim se uređuje filmska delatnost, od posebnog kulturnog, umetničkog,