Na osnovu člana 5. stav 1. Zakona o željeznicama Republike Srpske ("Službeni glasnik Republike Srpske", br. 58/01, 110/03 i 59/08) i člana 82. stav 2. Zakona o republičkoj upravi ("Službeni glasnik Republike Srpske" br. 118/08 i 11/09), ministar saobraćaja i veza donosi

UPUTSTVO

O RUKOVANjU BRZINOMJERNIM UREĐAJIMA NA VUČNIM I DRUGIM VOZILIMA I OBRADI TRAKE ZA REGISTROVANjE

(Objavljeno u "Sl. glasniku RS", br. 17 od 5. marta 2010)

1.
Ovo uputstvo propisuje postupak rukovanja brzinomjernim uređajima na željezničkim vozilima koja su registrovana u Republici Srpskoj, u cilju kontrole pravilnosti vožnje vozova.
2.
Brzinomjerni uređaji su pokazivači brzina (brzinomjeri) i aparati za registrovanje (registratori).
3.
Svako vučno vozilo koje služi za prevlačenje vozova ili manevarski rad, u skladu sa Pravilnikom 241. član 2. mora biti snabdjeveno brzinomjernim uređajem koji registruje određene podatke o vožnji, a čiji je tip verifikovan u Republici Srpskoj.
4.
Brzinomjerni uređaji se postavljaju i na vozilima za rad na kontaktnoj mreži i teškim motornim drezinama. Na drugim željezničkim vozilima se mogu postaviti pokazivači brzine ili aparati za registrovanje brzine, o čemu odlučuje željezničko preduzeće.
5.
Brzinomjerni uređaji na vozilima služe da mašinovođe i druga ovlašćena lica u svakom trenutku mogu provjeriti brzinu kretanja voza, kao i da po završenoj vožnji nadležni organi mogu utvrditi kako se voz kretao u pogledu ostvarenih brzina, pokretanja i zaustavljanja voza.
6.
Mašinovođe i druga ovlašćena lica na vozilu brzinu vožnje očitavaju neposredno na brojčaniku pokazivača brzine, dok nadležni organi utvrđuju potrebne podatke o vožnji voza iz registrujuće trake.
7.
Pokazivač brzine treba postaviti na način koji će omogućiti nesmetano očitavanje podataka na brojčaniku i jednostavno opsluživanje.
8.
Na vozilima koja saobraćaju na prugama Republike Srpske u upotrebi je više tipova brzinomjernih uređaja razne fabričke izrade, na kojima su zastupljena dva sistema brzinomjernih uređaja:
a) sistem sa dva pogonska mehanizma i
b) sistem sa jednim pogonskim mehanizmom.
9.
Svaki sistem brzinomjernih uređaja ima osnovni pogon od točka osovinskog sklopa vozila, a sistem brzinomjernih uređaja sa dva pogona još i pogon posebnog satnog mehanizma.
10.
Brzinomjerni uređaj koji dobija pogon od točka vozila na pokazivaču daje brzinu vožnje, a na registrujućoj traci brzinu i pređeni put (kilometražu). Brzinomjerni uređaj koji dobija pogon od sata registruje na registrujućoj traci i vrijeme.
11.
Kod brzinomjernih uređaja sa dva posebna pogona, registrujuću traku za vrijeme vožnje pokreće mehanizam koji dobija pogon od točka osovinskog sklopa, te je brzina pomicanja trake srazmjerna brzini kretanja vozila, odnosno dužina pomjeranja trake srazmjerna je pređenom putu.
12.
U slučajevima kada vozilo stoji, pomicanje registrujuće trake preuzima satni mehanizam, koji na traci registruje vrijeme stajanja.
13.
Kod registrujućih uređaja starije konstrukcije sa dva posebna pogona pomicanje trake vrši satni mehanizam, kako za vrijeme kretanja tako i za vrijeme stajanja vozila. Kod ovih sistema brzinomjernih uređaja traka se pomiče jednoliko i dužina pomjeranja trake srazmjerno odgovara vremenu putovanja (vožnje i bavljenja) vozila.
14.
S obzirom na različite tipove i sisteme pogona različito je i registrovanje podataka kod svakog tipa brzinomjsrnih uređaja.
15.
Kod nekih tipova brzinomjernih uređaja podaci se registruju na trakama na kojima se nalaze lineature brzina, tj. podužne linije na jednakim odstojan>ima koje označavaju veličine brzina. Linije lineature brzine označene su brojkama, koje predstavljaju veličine brzina ukm/hod donje - nulte linije do gornje - maksimalne brzine za odnosni tip brzinomjernog uređaja. Na toj traci registruje se brzina kojom se vozilo kreće krivom linijom - linijom brzine koja između dva stajanja počinje i završava na nultoj liniji.
16.
Kod tipova brzinomjernih uređaja čije lineature brzine nisu mjerodavne za tačno očitavanje brzine, ili ih nema, očitavanje se vrši posebnim šablonom. Umjesto nulte linije koristi se spojna linija između dvije nulte tačke zadnjih zaustavljanja voza.
17.
Na registrujućoj traci upisuju se djelovanja auto-stop-uređaja (u daljem tekstu: AS-uređaj) na vozilima gdje je autostop ugrađen ili dodatne registracije po izboru.
18.
Pojedine vrste brzinomjernih uređaja i način na koji registruju podatke dati su u prilozima ovog uputstva, koji čine njegov sastavni dio.
19.
Analizom podataka sa registrujuće trake koje daje AS-uređaj dobijaju se informacije prenijete sa pruge na vučna vozila i postupci mašinovođe u vezi s njima. Ovi podaci su obrađeni za svaki tip brzinomjernih i AS-uređaja i dati su u Prilogu 1, koji čini sastavni dio ovog uputstva.
20.
Na registrujućim trakama brzinomjernih uređaja registruje se brzina kojom se vozilo kreće ukm/h, a na registrujućim trakama brzinomjernih uređaja sa dva pogona registruje se i vrijeme vožnje i stajanje vozila u minutima. Na nekim tipovima brzinomjernih uređaja registruju se još i:
a) djelovanje AS-uređaja ili
b) dodatne registracije po izboru.
21.
Analizom podataka sa registrujuće trake može se utvrditi sljedeće:
a) da li je mašinovođa prekoračio najveću dozvoljenu brzinu propisanu redom vožnje,
b) kojom brzinom se voz kretao na cijeloj dužini pruge, odnosno gdje je smanjio brzinu,
v) gdje je voz stajao na otvorenoj pruzi i u kojoj stanici i
g) pređeni put.
Na trakama brzinomjernih uređaja sa dva pogona može se utvrditi i:
a) da li je mašinovođa održao propisano vozno vrijeme po redu vožnje,
b) koliko vremena je voz stajao na otvorenoj pruzi, a koliko u stanicama i
v) koliko vremena je mašinovođa manevrisao.
22.
Ako se na registrujućoj traci upisuju djelovanja AS-uređaja, analizom se utvrđuju postupci mašinovođe prilikom rukovanja ovim uređajima.
23.
Kod brzinomjernih uređaja sa dodatnim registracijama mogu se utvrditi registrovanja i za:
a) smjer vožnje,
b) pritisak u glavnom vodu prilikom kočenja,
v) davanja zvučnih i svjetlosnih signala,
g) uključivanje budnika i
d) električno kočenje i drugo.
24.
Opsluživanje brzinomjernih uređaja spada u dužnost mašinovođe. Mašinovođi nije dozvoljeno da sam otvara brzinomjer (skida plombu ili otključava) i da na njemu vrši dotjerivanje ili opravke bilo koje vrste.
25.
Zadaci mašinovođe u pogledu opsluživanja su sljedeći:
a) prije polaska na put mašinovođa je dužan da po prijemu vučnog vozila postupa na sljedeći način:
1) provjerava ispravnost sredstava koja služe za obezbjeđenje brzinomjernog uređaja od djelovanja neovlašćenih lica (plomba, brava, katanac),
2) vizuelno provjera ispravnost veze pogonskog uređaja brzinomjera sa tačkom osovinskog sklopa,
3) navija satni mehanizam brzinomjernog uređaja, ukoliko postoji, i provjerava njegov rad prema otkucajima,
4) kontroliše da li je zaliha registrujuće trake dovoljna za namjeravanu vožnju,
5) kod brzinomjernih uređajaDEUTA ER4/7 provjerava ispravnost pritiskom na taster za brzo pokretanje trake. Ispravnost uređaja potvrđuje zvuk rada releja dok je taster pritisnut,
6) prije polaska voza mašinovođa sravnjava časovnik na brzinomjeru (ukoliko postoji) sa svojim časovnikom;
b) za vrijeme putovanja zadaci mašinovođe su sljedeći:
1) mašinovođa je dužan da posmatra rad brzinomjera; ako zapazi neku nepravilnost, dužan je da postupi po instrukcijama datim u t. 27, 28, 29 i 30. ovog uputstva,
2) kod brzinomjernih uređaja koji imaju satni mehanizam, mašinovođa ga mora ručno povremeno navijati za vrijeme vožnje, kada se voz kreće brzinom manjom od 1/4 maksimalne brzine za koju je brzinomjerni uređaj konstruisan; pri većoj brzini od ove satni mehanizam se navija automatski. Satni mehanizam se mora ručno navijati i kada voz stoji duže od 20 minuta;
v) po povratku s puta, registrujuću traku smije izvaditi samo ovlašćeno lice u jedinici vuče, i to u prisustvu mašinovođe ili sam mašinovođa ako je on ovlašćeno lice prema uputstvu željezničkog preduzeća i to na sljedeći način:
1) prije otvaranja brzinomjernih uređaja ovlašćeno lice utvrđuje ispravnost sredstava za njihovo obezbjeđenje (plomba, brave),
2) dio upotrijebljene trake treba otkinuti na način da se svi registrovani podaci na traci mogu pročitati; prazan kraj trake koji ostaje u registratoru, a navija se na valjak (kalem), treba da ima dužinu oko 15cm,