Na osnovu člana 254.a. Zakona o preduzećima ("Službeni glasnik Republike Srpske", br. 24/98, 62/02, 38/03 i 97/04) i člana 100. Zakona o hartijama od vrijednosti - prečišćeni tekst ("Službeni glasnik Republike Srpske", broj 4/02), Komisija za hartije od vrijednosti Republike Srpske donosi

STANDARDE

UPRAVLjANjA AKCIONARSKIM DRUŠTVIMA

(Objavljeni u "Sl. glasniku RS", broj 3 od 19. januara 2006. godine)

Uvod

Standardima upravljanja akcionarskim društvima (u daljem tekstu: Standardi) detaljnije se utvrđuju mehanizmi funkcionisanja i zaštite interesa u međusobnim odnosima različitih nosilaca interesa u akcionarskom društvu.
Nosioci interesa u akcionarskom društvu su postojeći i potencijalni akcionari, kreditori, povjerioci, zaposleni, uprava, nadzorni odbor i država.
Poštovanjem standarda upravljanja akcionarskim društvima poboljšava se konkurentna sposobnost društva, ostvaruju se povoljniji uslovi za investicionu aktivnost, te omogućava efikasnije funkcionisanje finansijskih tržišta.
Standardi upravljanja akcionarskim društvima utvrđeni su na bazi sljedećih principa korporativnog upravljanja usvojenih od strane Organizacije za ekonomsku saradnju i razvoj (OECD):
1. Osiguravanje osnova za efikasnu primjenu principa upravljanja akcionarskim društvima,
2. Prava akcionara i ključne vlasničke funkcije,
3. Ravnopravan tretman akcionara,
4. Uloga zainteresovanih strana - nosilaca interesa u upravljanju akcionarskim društvima,
5. Objavljivanje i javnost informacija,
6. Uloga i odgovornosti odbora.
Standardi sadrže preporuke i sugestije, kao i odredbe koje su obavezujuće, jer proizilaze iz pozitivnih propisa za određenu oblast.
Preporuke i sugestije u tekstu Standarda navedene su uz upotrebu riječi: "treba" i: "može". Akcionarska društva nisu obavezna da ih primjenjuju, ali su u tom slučaju obavezna da objave obrazloženje zbog čega to ne čine. Ovo omogućava akcionarskim društvima da prilagode svoje Standarde specifičnostima industrije kojoj pripadaju. Ostali dijelovi Standarda sadrže odredbe koje su akcionarska društva obavezna da primjenjuju u skladu sa pozitivnim propisima.

I- PRAVA AKCIONARA

1.
Akcionari imaju pravo na upravljanje akcionarskim društvom učešćem i glasanjem na skupštini akcionara, pravo na pravovremeno i redovno dobijanje relevantnih informacija o akcionarskom društvu, pravo na dio dobiti akcionarskog društva, pravo na prenos akcija, pravo nka sigurnu i brzu registraciju vlasništva u akcionarskom društvu, pravo da biraju i smjenjuju članove odbora, te pravo na dio likvidacione mase.
2.
Društvo treba da ohrabri i podrži svoje akcionare da aktivno i odgovorno koriste svoja prava.

Standard 1 - Pravo na upravljanje akcionarskim društvom

1.1. Akcionari, vlasnici običnih (redovnih) akcija imaju pravo da učestvuju u upravljanju preduzećem srazmjerno učešću u osnovnom kapitalu.
1.2. Akcionari ostvaruju pravo na upravljanje akcionarskim društvom učešćem u radu skupštine akcionara, a na osnovu izvještaja o akcionarima društva, evidentiranim u Registru hartija od vrijednosti na dan donošenja odluke o sazivanju skupštine.
1.3. Svaki akcionar ima pravo da učestvuje u radu skupštine akcionara, da daje svoje mišljenje i predlože rješenja po svakoj tački dnevnog reda te da postavlja pitanja članovima uprave i drugim učesnicima u radu skupštine, u vezi sa dnevnim redom.
1.4. Akcionarska društva treba da poštuju princip "jedna akcija - jedan glas", te u skladu s tim da prilagode nominalnu vrijednost akcija koje su emitovali.
1.5. Uprava akcionarskog društva je obavezna da najmanje jednom godišnje sazove skupštinu akcionara (redovna skupština).
1.6. Uprava treba da zakaže skupštinu akcionara svaki put kada smatra da je to u najboljem interesu društva ili na zahtjev akcionara koji imaju ili predstavljaju najmanje 10% ili statutom određen manji dio osnovnog kapitala.
1.7. Redovnu godišnju skupštinu treba održati najkasnije u roku od tri mjeseca od dana podnošenja finansijskih izvještaja upravnom odboru.
1.8. Skupština akcionarskog društva: donosi statut, donosi poslovnik o radu, utvrđuje poslovnu politiku, usvaja godišnji obračun i izvještaj o poslovanju (te konsolidovani izvještaj - ukoliko je društvo obveznik pripreme ovih izvještaja), odlučuje o: raspodjeli godišnje dobiti i pokriću gubitka, povećanju i smanjenju osnovnog kapitala društva, statusnim promjenama, promjeni oblika i prestanku preduzeća, osnivanju novih preduzeća, izboru i opozivu članova upravnog i nadzornog odbora, revizora i likvidatora, te naknadama za njihov rad, promjeni prava vezanih za pojedine klase i vrste akcija, ostvarivanju zahtjeva akcionarskog društva prema članovima uprave, nadzornog odbora ili akcionarima u vezi sa naknadom štete nastale pri osnivanju društva ili vođenju poslova te zastupanju društva u sudskim postupcima protiv članova uprave.
Skupština akcionara treba da odlučuje i o prodaji ili ulaganju više od 10% imovine društva.
1.9. Sazivanje skupštine objavljuje se najkasnije 21 dan prije održavanja.
1.10. Oglas o sazivanju skupštine treba da se objavi u dnevnim novinama dostupnim na cijeloj teritoriji Republike Srpske u tiražu većem od 5.000 primjeraka, sjedištu akcionarskog društva i eventualnim organizacionim cjelinama van sjedišta društva, zajedno sa dnevnim redom.
1.11. Sazivanje skupštine ne treba objavljivati više od 45 dana prije dana održavanja,
1.12. Društva treba da preduzmu sve raspoložive mjere i aktivnosti da obavijeste akcionare o mjestu i vremenu održavanja, dnevnom redu skupštine akcionara, te da im obezbijede jednaku mogućnost za efikasno učešće u radu skupštine.
1.13. Akcionare koji imaju najmanje desetinu glasačkih prava treba pozivati na skupštinu akcionara posebnim pozivom.
1.14. Institucionalni investitori treba da održavaju skupštine akcionara u sjedištu ili u mjestu prebivališta najvećeg broja akcionara.
1.15. Za svaku tačku dnevnog reda o kojoj skupština odlučuje uprava prilaže prijedlog odluke.
1.16. Prijedlog tačke dnevnog reda treba da sadrži i naznaku pravnog osnova za donošenje odluke i naznaku propisane većine za donošenje predložene odluke.
1.17. Prijedlozi odluka i drugi materijali o kojima će akcionari glasati treba da budu besplatno raspoloživi, na samoj skupštini, svim akcionarima, bez obzira na broj glasova koji imaju.
1.18. Ako skupština odlučuje o izmjeni statuta, u objavljenom dnevnom redu naznačava se mjesto gdje se nalazi tekst statuta koji se mijenja.
1.19. Uprava društva je obavezna da u roku od osam dana od dana objavljivanja saziva skupštine, o sazivanju skupštine obavijesti lica koja zastupaju akcionare (punomoćnike ili udruženje akcionara), koji su na posljednjoj sjednici skupštine ostvarivali glasačka prava za akcionare, kao i akcionare koji su to unaprijed zatražili.
1.20. Akcionar koji ima ili predstavlja najmanje desetinu osnovnog kapitala ili statutom određen manji dio, u roku od osam dana od dana sazivanja skupštine može od upravnog odbora pismeno zahtijevati da uvrsti određeno pitanje u dnevni red skupštine, uz navođenje razloga.
1.21. O prihvatanju ili odbijanju prijedloga akcionara za dopunu i prijedloga po već kandidovanoj tački dnevnog reda uprava društva treba da pismeno obavijesti predlagače.
1.22. Većinom glasova prisutnih na samoj sjednici skupštine akcionara može se dopunjavati dnevni red, osim po pitanjima koja zahtijevaju donošenje odluka.
1.23. Akcionar ne može glasati u skupštini kad se odlučuje: o oslobađanju od obaveza i odgovornosti tog akcionara; o priznavanju pogodnosti akcionara na račun akcionarskog društva; o utvrđivanju zahtjeva koje društvo ima u odnosu na tog akcionara; o pokretanju ili odustajanju od spora protiv tog akcionara i u drugim slučajevima kad taj akcionar ima interes protivan interesu društva (klauzula konfliktnosti interesa).
1.24. O radu skupštine vodi se zapisnik, koji obavezno sadrži: mjesto i dan održavanja skupštine, konstataciju na koji način i kada je skupština sazvana, predloženi i usvojeni dnevni red, ime i prezime zapisničara, imena i prezimena članova verifikacione komisije, spisak prisutnih akcionara na skupštini sa brojem akcija / glasova kojim raspolažu, kratak sadržaj diskusije, rezultate glasanja po pojedinačnim tačkama dnevnog reda ("za", "protiv" i "uzdržan"), konstataciju predsjednika o donošenju odluke i izdvojena mišljenja pojedinih akcionara.
1.25. Zapisnik potpisuju predsjednik skupštine i zapisničar, najkasnije u roku od sedam dana od dana održavanja skupštine.
1.26. Akcionari i druga lica koja imaju pravni interes imaju pravo uvida u zapisnik, na način utvrđen poslovnikom o radu skupštine.
1.27. Akcionar pravo glasa ostvaruje lično ili posredstvom punomoćnika. Lično glasanje