Na osnovu člana 17. stava 2. i člana 72. Zakona o hrani ("Službeni glasnik BiH", broj 50/04) i člana 17. Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine ("Službeni glasnik BiH", br. 30/03, 42/03, 81/06, 76/07, 81/07, 94/07 i 24/08), Vijeće ministara Bosne i Hercegovine, na prijedlog Agencije za sigurnost hrane Bosne i Hercegovine, u saradnji s nadležnim organima entiteta i Brčko Distrikta Bosne i Hercegovine, na 46. sjednici održanoj 8. maja 2008. godine, donijelo je

PRAVILNIK

O UPOTREBI PREHRAMBENIH ADITIVA, OSIM BOJA I ZASLAĐIVAČA U HRANI

(Objavljeno u "Sl. glasnik BiH", br. 083 od 14 oktobra 2008)

DIO PRVI - OPĆE ODREDBE

(Predmet)

Član 1.

Pravilnikom o upotrebi prehrambenih aditiva, osim boja i zaslađivača u hrani (u daljnjem tekstu: Pravilnik), regulira se upotreba prehrambenih aditiva, osim boja i zaslađivača u hrani kao kategorije prehrambenih aditiva u raznim vrstama hrane, propisuju specifični kriteriji čistoće i drugi zahtjevi koji moraju biti ispunjeni u proizvodnji i prometu.

(Definicije)

Član 2.

Pojmovi korišteni u ovom Pravilniku imaju sljedeća značenja:
a) konzervansi su supstance koje produžavaju trajnost hrane i štite je od kvarenja prouzrokovanog mikroorganizmima;
b) antioksidansi su supstance koje produžavaju trajnost hrane i štite ih od kvarenja prouzrokovanog oksidacijom (kao što je užeglost masti i promjena boje), pojačavaju antioksidativni učinak drugih materija;
c) nosači aditiva i nosači rastvarača (otapala) su supstance koje se koriste za rastvaranje, razblaživanje, dispergovanje ili fizičko modificiranje aditiva na neki drugi način bez ispoljavanja njegove tehnološke funkcije a koriste se u svrhu lakšeg rukovanja u primjeni aditiva;
d) kiseline su supstance koje povećavaju kiselost hrane i daju joj kiseo okus;
e) regulatori kiselosti su supstance koje reguliraju i održavaju pH vrijednost hrane;
f) sredstva protiv zgrudnjavanja su supstance koje smanjuju adheziju čestica u praškastoj hrani i time sprečavaju nastajanje većih nakupina ili grudvi;
g) sredstva protiv stvaranja pjene su supstance koje sprečavaju pjenjenje tokom tehnološkog postupka kao i u gotovom proizvodu;
h) sredstva za povećanje zapremine su supstance koje doprinose povećanju zapremine hrane bez značajnog uticaja na njenu energetsku vrijednost;
i) emulgatori su supstance koje omogućavaju homogeno miješanje ulja i masti s vodom ili vode s uljima i mastima, kao i homogeno miješanje drugih sastojaka;
j) emulgatorske soli su supstance koje omogućavaju homogeno miješanje proteina s mastima i drugim sastojcima hrane;
k) učvršćivači su supstance kojima se postiže ili održava čvrstina tkiva voća i povrća ili koje u reakciji sa sredstvima za želiranje formiraju ili učvršćuju gel;
l) pojačivači aroma su supstance koje pojačavaju postojeći okus i/ili miris hrane;
m) sredstva za stvaranje pjene su supstance koje omogućavaju formiranje homogene disperzije plinovite faze u tečnoj ili čvrstoj hrani;
n) sredstva za želiranje su supstance koje dodatkom hrani stvaraju želatinoznu konzistenciju gela;
o) sredstva za poliranje, odnosno glaziranje (uključujući i lubrikante) su supstance koje se nanose na površinu, daju joj sjajan izgled i glatku površinu;
p) sredstva za reguliranje vlažnosti - humektanti su supstance koje svojim niskim stepenom vlažnosti sprečavaju sušenje hrane bez obzira na atmosferski uticaj ili poboljšavaju rastvorljivost praškastih supstanci u vodenom mediju;
r) modificirani škrobovi su supstance dobivene hemijskim tretmanom jestivih škrobova koji mogu da pretrpe fizički ili enzimski tretman (u ovu grupu ne spadaju bijeli i žuti dekstrin, pečeni i dekstrinirani škrobovi, izbijeljeni škrobovi, fizički modificirani škrobovi i škrobovi tretirani amilolitičkim enzimima);
s) plinovi za pakovanje su plinovi, osim zraka, ubačeni u posudu prije, tokom ili nakon stavljanja hrane u tu posudu;
t) propelenti su plinovi koji izbacuju hranu iz posebnih posuda, a nisu zrak;
u) sredstva za dizanje tijesta su supstance ili kombinacije supstanci koje oslobađaju plin i na taj način povećavaju zapreminu tijesta;
v) sekvestranti su supstance koje grade hemijske komplekse s metalnim jonima;
z) stabilizatori su supstance koje održavaju fizičko-hemijsko stanje hrane uključujući homogenu disperziju više supstanci koje se ne miješaju, kao i supstance koje stabiliziraju, održavaju ili pojačavaju postojeću boju hrane;
aa) zgušnjivači su supstance koje povećavaju viskozitet hrane vezivanjem tekuće faze od određene viskoznosti do potpunog zgušnjavanja;
bb) sredstva za tretiranje brašna su supstance koje se dodaju brašnu ili tijestu radi poboljšavanja tehnoloških svojstava;
cc) mješavina aditiva je proizvod dobiven miješanjem dva ili više pojedinačnih prehrambenih aditiva, iste kategorije ili različitih kategorija i odgovarajućih nosača, pod uslovom da je miješanje tehnološki opravdano;
dd) preneseni aditivi su aditivi koji su u hranu došli preko jednog ili više sastojaka, a u samom proizvodu nemaju tehnološku funkciju.

(Prehrambeni aditivi)

Član 3.

Ostali prehrambeni aditivi osim boja i zaslađivača sa listi odobrenih aditiva su sve kategorije prehrambenih aditiva iz člana 4. Pravilnika o uslovima upotrebe prehrambenih aditiva u hrani namijenjenoj za ishranu ljudi.

(Izuzeci od primjene)

Član 4.

U skladu s ovim Pravilnikom, prehrambenim aditivima ne smatraju se:
a) supstance koje se upotrebljavaju za preradu vode za piće kako je to utvrđeno u propisima koji reguliraju kvalitet vode namijenjene za ljudsku potrošnju;
b) proizvodi koji sadrže pektin i koji su dobiveni iz osušene usitnjene pulpe jabuke ili kore južnog voća (citrus-plodova) ili od njihove mješavine, djelovanjem razblažene kiseline a nakon toga djelimične neutralizacije solima natrija ili kalija (tečni pektin);
c) baze za žvakaće gume;
d) bijeli ili žuti dekstrin, pečeni i dekstrinirani škrob, škrob modificiran obradom kiselinom ili bazom, izbijeljeni škrob, fizički modificirani škrob i škrob koji je obrađen amilolitnim enzimima;
e) amonij hlorid;
f) krvna plazma, jestivi želatin, proteinski hidrolizati i njihove soli, mliječni proteini i gluten;
g) aminokiseline i njihove soli, osim glutaminske kiseline, glicina, cisteina i cistina i njihovih soli;
h) kazeinati i kazein;
i) inulin;
j) enzimi, osim onih koji imaju tehnološka svojstva, kao što su lizozim i invertaza.

(Upotreba prehrambenih aditiva)

Član 5.

(1) Prehrambeni aditivi navedeni u Aneksu I ovog Pravilnika dozvoljeni su u hrani, sa izuzetkom hrane koja je navedena u AneksuIIovog Pravilnika.
(2) Osim kada je to posebno određeno, stav (1) ovog člana ne primjenjuje se na:
a) hranu za dojenčad i malu djecu, kako je to regulirano odgovarajućim propisima o hrani namijenjenoj za posebne prehrambene potrebe, uključujući hranu za dojenčad i malu djecu s određenim zdravstvenim smetnjama, koja podliježe odredbama AneksaVIovog Pravilnika,
b) hranu navedenu u AneksuIIovog Pravilnika, koja može sadržavati samo one prehrambene aditive koji su navedeni u tom Aneksu i one aditive koji se spominju u aneksimaIIIiIVpod uslovima koji su propisani u tim aneksima,
c) hranu navedenu u članu 7. ovog Pravilnika.
(3) Prehrambeni aditivi navedeni u aneksimaIIIiIVovog Pravilnika mogu se upotrebljavati samo u hrani navedenoj u tim aneksima i pod uslovima koji su u njima utvrđeni.
(4) Samo oni prehrambeni aditivi koji su navedeni u AneksuVmogu se upotrebljavati kao nosači ili prijenosni rastvarači prehrambenih aditiva i moraju se upotrebljavati pod uslovima propisanim u tom Aneksu.

(Maksimalna količina dozvoljenih prehrambenih aditiva u hrani)

Član 6.

Pojam ljuantum satis iz Aneksa ovog Pravilnika znači da maksimalno dozvoljena količina nije određena. Aditivi se moraju upotrebljavati u skladu s dobrom proizvođačkom praksom u količini koja nije veća od potrebne da bi se ostvarila namijenjena svrha i pod uslovom da su ispunjeni specifični kriteriji čistoće.

(Zabrana dodavanja prehrambenih aditiva)

Član 7.

(1) Ako drugačije nije propisano ovim Pravilnikom, zabranjeno je dodavanje prehrambenih aditiva:
a) neprerađenoj hrani,
b) medu,
c) neemulgovanim uljima i mastima biljnog i životinjskog porijekla,
d) maslacu,
e) nearomatiziranom pasteriziranom i steriliziranom mlijeku (uključujući i UHT steriliziranom), te pavlaci, bez obzira na sadržaj masnoće u