Na osnovu člana 71. stav 3. Zakona o rudarstvu Federacije Bosne i Hercegovine ("Službene novine Federacije BiH", broj 26/10), federalni ministar energije, rudarstva i industrije donosi

PRAVILNIK

O SADRŽAJU ELABORATA, NAČINU I POSTUPKU KLASIFIKACIJE UGLjENOG SLOJA I KATEGORIZACIJE JAME ODNOSNO JAMSKIH PROSTORIJA PREMA STEPENU OPASNOSTI OD EKSPLOZIVNE UGLjENE PRAŠINE

(Objavljeno u "Sl. novine FBiH", br. 104 od 30 decembra 2013)

I. OPĆE ODREDBE

Član 1.

Ovim pravilnikom definiše se sadržaj elaborata, način i postupak klasifikacije ugljenog sloja, kategorizacije jame, jamskih prostorija, kategorizacije objekta pripreme, prerade, oplemenjivanja i radnog prostora objekta prema stepenu opasnosti od eksplozivno opasne ugljene prašine, potrebna mjerenja, laboratorijska ispitivanja, proračuni i potrebna grafička dokumentacija.

Član 2.

Pojmovi upotrebljeni u ovom pravilniku imaju sljedeća značenja:
- prašina, male čvrste čestice u atmosferi, koje se talože usljed vlastite težine, ali koje privremeno ostaju u vazduhu neko vrijeme, uključujući prašinu i pijesak, a čija maksimalna veličina čestica ne prelazi 500 mikrom, kao što je definirano u BAS ISO 4225: Kvalitet zraka - Opći aspekti - Rječnik.
- opasna ugljena prašina, prašina za koju se laboratorijskim ispitivanjima utvrde parametri koji shodno kriterijima utvrđenim ovim pravilnikom prašinu čine eksplozivnom, zapaljivom i agresivnom.
- eksplozivno neopasna ugljena prašina, nataložena ugljena prašina iz sloja koji je klasificiran kao sloj sa eksplozivno opasnom ugljenom prašinom, a koja sadrži:
a. najmanje 70% čvrste negorive tvari za nemetanske jame, odnosno 80% čvrste negorive tvari za metanske jame, ili
b. količinu vode koja će spriječiti stvaranje i prenos eksplozije ugljene prašine.
- eksplozivno opasna ugljena prašina, prašina koja ne ispunjava uslove za eksplozivno neopasnu ugljenu prašinu.
- agresivna ugljena prašina, lebdeća ugljena prašina (ukupna i respirabilna) čija koncentracija prelazi maksimalno dozvoljenu koncentraciju.
- zapaljiva ugljena prašina, prašina kod koje temperatura samoupale u sloju od 5 mm, postignuta u vremenskom intervalu od 90 minuta i umanjena za 75^oC, prelazi vrijednost izmjerene temperature zagrijanih površina jamskih uređaja i postrojenja.
- atmosfera eksplozivne prašine, smjesa zapaljivih supstanci sa vazduhom, pod atmosferskim uvjetima, u obliku prašine i vlakana, koji poslije upale šire sagorijevanje kroz nepotrošenu smjesu.
- zaštita od upale prašine, odgovarajuće mjere specifirane standardima, propisima i odgovarajućim projektima (npr. zaštita od ulaska prašine u opremu i uređaje, granična temperatura površine...) primijenjene na opremu, zaštitne sisteme i komponente, uključujući i sprečavanje samoupale prašine, da bi se izbjegla upala lebdeće ili nataložene prašine.
- eksplozija, nagla oksidacija ili reakcija razlaganja, koja stvara povećanje temperature, pritiska ili oboje istovremeno.
- donja granica eksplozivnosti-DGE, (g/m3), parametar koji predstavlja najnižu koncentraciju oblaka prašine koja će omogućiti izgaranje.
- donja granica eksplozivno opasne koncentracije - DGEOK, (g/m3), parametar koji predstavlja najnižu koncentraciju oblaka prašine koja će omogućiti izgaranje i dalji prenos plamena (duž jamskih prostorija) odnosno, koncentraciju prašine pri kojoj eksplozivna karakteristika prelazi vrijednost 70 bar/s.
- eksplozivna karakteristika (ili eksplozivna sposobnost) - Ek (bar/s), parametar koji predstavlja odnos proizvoda pritiska i brzine porasta pritiska eksplozije prema vremenu trajanja eksplozije, a izračunava se iz podataka dobivenih mjerenjem, u skladu sa standardima grupe BAS EN 14034: Određivanje eksplozivnih karakteristika za oblak prašine.
- pokazatelj eksplozivnosti (eksplozivna konstanta), Kst.max(mxbarxs-1), izračunava se iz podataka dobivenih mjerenjem, u skladu sa standardom BAS ISO 6184-1: Sistemi za zaštitu od eksplozije; Dio 1: Određivanje eksplozivnosti zapaljive prašine u vazduhu.
- oprema, zaštitni sistemi i komponente, rudarska i druga oprema, mašine, uređaji, instalacije, sistemi, elementi i materijali, koji se koriste u prostorima rudnika sa podzemnom eksploatacijom, separacijama i površinskim objektima rudnika.Isto značenje imaju pojmovi-oprema, uređaji i instalacije koji se koriste u važećim propisima iz oblasti rudarstva.

Član 3.

Ostali primijenjeni pojmovi definirani su standardima: BAS EN 1127-2: Eksplozivne atmosfere - Sprečavanje eksplozije i zaštita, Osnovna načela i metodologija za rudarstvo, BAS EN 13237: Potencijalno eksplozivne atmosfere - Termini i definicije za opremu i sisteme zaštite namijenjene za korištenje u potencijalno eksplozivnim atmosferama, BAS EN ISO 12100: Sigurnost mašina - Opći principi za projektovanje - Procjena i smanjenje ugroženosti, BAS EN 1710: Oprema i komponente namijenjene upotrebi u potencijalno eksplozivnim atmosferama podzemnih rudnika.

Član 4.

(1) Privredno društvo koje izvodi podzemne rudarske radove na eksploataciji uglja (u daljem tekstu: rudnik) obavezno je izvršiti analizu prirodnih uslova ležišta, potrebna uzorkovanja i laboratorijska ispitivanja opasnih karakteristika ugljene prašine. Kod utvrđivanja ugroženosti jame od opasne ugljene prašine, pored rezultata dobivenih prethodnim postupcima utvrđivanja karakteristika ugljene prašine, potrebno je analizirati tehničko-tehnološki proces rada, sistem provjetravanja, te izvršiti klasifikaciju ugljenog sloja i kategorizaciju jame i jamskih prostorija prema stepenu opasnosti od eksplozivne ugljene prašine u skladu sa ovim pravilnikom.
(2) Rudnik je obavezan i u objektu pripreme, prerade i oplemenjivanja (u daljem tekstu: objekat separacije), izvršiti potrebna mjerenja, laboratorijska ispitivanja štetnih karakteristika ugljene prašine i analizu tehnološkog procesa rada, te izvršiti kategorizaciju objekta separacije prema stepenu opasnosti od eksplozivne ugljene prašine u skladu sa ovim pravilnikom.

Član 5.

(1) Podatke o izvršenim ispitivanjima iz člana 4. stav 1. ovog pravilnika, potrebno je obraditi kroz "Elaborat o ispitivanju zapaljivih, eksplozivnih i agresivnih karakteristika ugljene prašine, klasifikaciji sloja i kategorizaciji jame i jamskih prostorija od eksplozivne ugljene prašine" (u daljem tekstu: Elaborat o kategorizaciji jame).
(2) Podatke o izvršenim ispitivanjima iz člana 4. stav 2. ovog pravilnika potrebno je obraditi kroz "Elaborat o ispitivanju zapaljivih, eksplozivnih i agresivnih karakteristika ugljene prašine sa kategorizacijom objekta separacije prema stepenu opasnosti od eksplozivne ugljene prašine" (u daljem tekstu: Elaborat o kategorizaciji separacije).

Član 6.

Elaborate iz člana 5. st. 1. i 2 ovog pravilnika, može izrađivati pravno lice ako se nalazi na Listi nosilaca izrade elaborata za ugljenu prašinu, koju utvrđuje Federalno ministarstvo energije, rudarstva i industrije, shodno članu 12. Pravilnika o uslovima koje moraju ispunjavati pravna lica za izradu elaborata o kategorizaciji ugljenih slojeva i jama i razvrstavanje jamskih prostorija prema stepenu opasnosti od metana i Elaborata o klasifikaciji i kategorizaciji jame, odnosno jamskih prostorija prema stepenu opasnosti od eksplozivne ugljene prašine u pogledu osposobljenosti i opremljenosti i postupku njihovog odobrenja ("Službene novine Federacije BiH", broj 68/11) - (u daljem tekstu: Pravilnik o uslovima i postupku odobrenja elaborata).

Član 7.

(1) Na osnovu prijedloga datog u elaboratima iz člana 5. ovog pravilnika, kategorizacija se vrši shodno članu 71. stav 2. Zakona o rudarstvu Federacije BiH ("Službene novine Federacije BiH", broj 26/10) - (u daljem tekstu: Zakon), na način propisan Pravilnikom o uslovima i postupku odobrenja elaborata.
(2) Rok za dostavu elaborata u Federalno ministarstvo energije, rudarstva i industrije (u daljem tekstu: FMERI) u svrhu kategorizacije iz stava 1. ovog člana je 3 mjeseca od izvršenog zadnjeg mjerenja za potrebe ispitivanja i kategorizacije.

II. ISPITIVANjA KARAKTERISTIKA UGLjENE PRAŠINE

Član 8.

U cilju zaštite zdravlja i sigurnosti radnika, rudnik je obavezan provesti potrebna mjerenja i laboratorijska ispitivanja sljedećih karakteristika opasne ugljene prašine:
1) zapaljivost;
2) eksplozivnost i
3) agresivnost.

Član 9.

Ispitivanja iz člana 8. ovog pravilnika obuhvataju primarna i kontrolna ispitivanja.

Član 10.

Primarnim ispitivanjima zapaljivih, eksplozivnih i agresivnih karakteristika ugljene prašine utvrđuju se referentne vrijednosti, a provode se za novootvorene jame, novootvorene ugljene slojeve, kod značajnijih promjena