Na osnovu člana 36. stav 4. i člana 63. stav 1. tačka e) Zakona o hrani ("Službeni glasnik Republike Srpske", broj 49/09) i člana 82. stav 2. Zakona o republičkoj upravi ("Službeni glasnik Republike Srpske", br. 118/08, 11/09, 74/10 i 86/10), ministar poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede donosi
PRAVILNIK
O POSTUPKU UTVRĐIVANjA ISPUNjENOSTI USLOVA ZA RAD ISPITNIH LABORATORIJA
(Objavljen u "Sl. glasniku RS", br. 106 od 22. oktobra 2010)
I- OSNOVNE ODREDBE
Član 1.
Ovim pravilnikom propisuju se uslovi u pogledu prostorija, uređaja i opreme, kao i stručne osposobljenosti zaposlenog stručnog kadra, koje moraju ispunjavati ovlašćene ispitne laboratorije ili pravni subjekti u čijem sastavu su laboratorije koje sprovode analize hrane i predmeta koji dolaze u neposredan kontakt s hranom (u daljem tekstu: ovlašćena ispitna laboratorija), te postupak ovlašćivanja ispitnih laboratorija za analizu hrane.
Član 2.
Pojmovi upotrijebljeni u ovom pravilniku imaju sljedeće značenje:
a) ovlašćena ispitna laboratorija je laboratorija ovlašćena od Ministarstva poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede (u daljem tekstu: Ministarstvo), uz pribavljeno mišljenje Ministarstva zdravlja i socijalne zaštite, da sprovodi laboratorijske analize uzoraka hrane uzetih radi službene kontrole,
b) ispitna laboratorija je laboratorija u sastavu pravnog subjekta koji sprovodi analize hrane i predmeta koji dolaze u neposredan kontakt s hranom,
v) dobra laboratorijska praksa (u daljem tekstu: DLP) predstavlja sistem kontrole kvaliteta koji se odnosi na organizacione procese i uslove za planiranje, sprovođenje, kontrolu, način izvještavanja i dokumentaciju o analizama hrane,
g) akreditacija je dokument na osnovu kojeg se dokazuje kompetentnost za obavljanje određenih zadataka u oblasti ocjenjivanja usklađenosti,
d) međulaboratorijsko ispitivanje (međulaboratorijska komparacija) podrazumijeva organizaciju, obavljanje i ocjenu analiza na istom uzorku od strane dvije ili više laboratorija u skladu sa unaprijed određenim uslovima kako bi bile utvrđene osobine ispitivanja,
đ) kolaborativno ispitivanje podrazumijeva analizu istog uzorka istom metodom da bi se odredile karakteristike izvođenja metode,
e) ispitivanja tačnosti (proficiencyispitivanja) podrazumijevaju analizu istog uzorka uz davanje mogućnosti izbora metode analize ispitnoj laboratoriji, ukoliko se ta metoda koristi u rutinskim uslovima i ova ispitivanja moraju se organizovati prema posebnim međunarodno standardizovanim vodičima,
ž) orijentacione (screening) metode analiza predstavljaju one metode koje se koriste za otkrivanje prisustva određene supstance ili klase supstanci na nivou od interesa i ove metode daju mogućnost za analizu većeg broja uzoraka i koriste se da filtriraju veliki broj uzoraka koji potencijalno imaju neodgovarajuće rezultate i specifično su dizajnirane s ciljem izbjegavanja pogrešnih rezultata i
z) potvrdne metode su metode koje osiguravaju potpunu ili dodatnu informaciju o supstanci i omogućavaju da supstanca bez sumnje bude identifikovana i, ako je neophodno, bude kvantifikovana kao supstanca koja je na nivou od interesa.
Član 3.
Laboratorijske analize obuhvataju: hemijske, fizičke, senzorne, mikrobiološke, radiološke i druge analize uzoraka određene posebnim propisima o hrani, koje se sprovode s ciljem službene kontrole hrane.
Član 4.
Ispitna laboratorija ovlašćuje se za obavljanje:
a) osnovnih analiza,
b) specijalizovanih analiza i
v) specijalizovanih analiza s mogućnošću izdavanja međunarodnih certifikata.
Član 5.
Osnovne analize iz člana 4. tačka a) ovog pravilnika obuhvataju:
a) senzorne analize hrane,
b) fizičko-hemijske analize hrane: određivanjepH, sadržaj vode, ukupni pepeo, pijesak, količina suve materije, tačka topljenja, gustoća, indeks refrakcije, sadržajCO2, natrijev hlorid, celulozne materije, etilni alkohol, stepen kiselosti, ukupne kiseline, isparljive kiseline, slobodne masne kiseline, ukupni ekstrakt, sadržaj bjelančevina, ukupni šećeri, saharoza, ukupna mast, nitriti, ukupni dodati fosfati i polifosfati, izolacija i identifikacija organskih boja, hidroksimetilfurfural (HMF), peroksidni broj, saponifikacijski broj, jodni broj, neosapunjive materije, gluten i druge materije i
v) mikrobiološke analize s ciljem utvrđivanja mikrobioloških kriterijuma za hranu.
Član 6.
Specijalizovane analize iz člana 4. t. b) i v) ovog pravilnika obuhvataju:
a) specifične mikrobiološke analize hrane sa identifikacijom vrsta,
b) specifične fizičko-hemijske analize hrane: određivanje pesticida, biogenih amina, polihloriranih bifenilnih spojeva (PCB), teških metala, nemetala, mikotoksina, hormona antibiotika, sulfonamida, vitamina, minerala, aditiva, hemoterapeutika, veterinarskih lijekova i drugih specifičnih analiza zavisno od vrsta hrane, zahtjeva, propisa ili standarda, kao i akcidentnih situacija i
v) specifične fizičko-hemijske i mikrobiološke analize vode za piće.
II- TEHNIČKI USLOVI
Član 7.
Za obavljanje osnovnih analiza iz člana 4. tačka a) ovog pravilnika ovlašćene ispitne laboratorije moraju imati sljedeće funkcionalno odvojene prostorije:
a) prostoriju za prijem, evidentiranje i pripremu uzoraka,
b) prostoriju za obavljanje senzornih analiza,
v) prostoriju za obavljanje mikrobioloških analiza, s prostorom za mikroskopiranje,
g) prostoriju za pripremu mikrobioloških podloga,
d) prostoriju za pranje i sterilizaciju laboratorijskog posuđa i pribora,
đ) prostoriju za obavljanje fizičko-hemijskih analiza s digestorom,
e) prostoriju za smještaj vage i osjetljivih instrumenata,
ž) prostoriju za odmor zaposlenih,
z) sanitarne prostorije i
i) zajedničke prostorije (priručno skladište hemikalija i pribora, skladište lako zapaljivog materijala ili metalne ormariće za čuvanje).
Član 8.
Za obavljanje specijalizovanih analiza iz člana 4. t. b) i v) ovog pravilnika, osim prostorija navedenih u članu 7. ovog pravilnika, ovlašćena ispitna laboratorija mora imati i:
a) prostoriju za optičke instrumente i druge instrumentalne analize s odgovarajućim mikroklimatskim uslovima,
b) prostoriju za obavljanje hromatografskih metoda analiza i
v) plinsku stanicu ili propisno obezbijeđene plinske boce.
Član 9.
(1) Za obavljanje osnovnih analiza iz člana 4. tačka a) ovog pravilnika, a u zavisnosti od traženog ovlašćenja, ispitna laboratorija mora imati sljedeće uređaje i opremu:
a) aparat za dobijanje destilovane vode;
b) analitičku vagu na pet decimala;
v) analitičku vagu na dvije decimale;
g) potrebni pribor za fizičke, hemijske i senzorne analize:
1) uređaj za makrospaljivanje uzoraka, potreban u postupku određivanja azota,
2) aparatura za određivanje masti poSoxhletu,
3) električna peć s regulacijom temperature do 1.100oC,
4) sušionici s regulacijom temperature do 300oC,
5) dva termostata s regulacijom temperature od +20oCdo +60oC,
6) termostat s regulacijom temperature od +1oCdo +60oC,
7) polarimetar,
8) univerzalni refraktometar poAbbeus mogućnošću očitavanja indeksa refrakcije od 1.3 do 1.7,
9) električno vodeno kupatilo s regulacijom temperature,
10) hladnjak za duboko zamrzavanje (-25oC), kapaciteta 300 litara (odnosno prema obimu posla),
11) hladnjak (od +3oCdo +5oC), kapaciteta 100-200 litara,
12) električna centrifuga,
13) birete automatske (tri komada),
14) pH metar sa specijalnim elektrodama za razne medije i temperature,
15) uređaj za homogenizaciju uzoraka,
16) računar s programom za obradu analitičkih izvještaja i datotekom,
17) UV/VIS spektrofotometar,
18) Gerberova centrifuga,
19) konduktometar,
20) turbidimetar i
21) vakuum sisaljka;
d) potrebni pribor za mikrobiološke analize:
1) autoklav i uređaj za suvu sterilizaciju,
2) električna magnetska mješalica s grijačem,
3) binokularni mikroskop s inverzijom i lupa,
4) ultraljubičasta svjetiljka,
5) brojač kolonija i
6) uređaj za membransku filtraciju.
Član 10.
Ispitna laboratorija za obavljanje specijalizovanih analiza iz člana 4. t. b) i v) ovog pravilnika, pored uređaja i opreme navedenih u članu 9. ovog pravilnika, zavisno od