Na osnovu člana 6. stav 1. tačka 1. i člana 18. stav 1. Zakona o metrologiji u Republici Srpskoj ("Službeni glasnik Republike Srpske", broj 13/02), a u vezi sa članom 108. stav 1. Zakona o administrativnoj službi u upravi Republike Srpske ("Službeni glasnik Republike Srpske", broj 16/02), direktor Republičkog zavoda za standardizaciju i metrologiju donosi
PRAVILNIK
O METROLOŠKIM USLOVIMA ZA VLAGOMJERE ZA ZRNA ŽITARICA I SJEMENKE ULjARICA
(Objavljen u "Sl. glasniku RS", br. 9 od 2. februara 2005)
I- OPŠTE ODREDBE
Član 1.
Ovim pravilnikom propisuju se metrološki uslovi koje moraju da ispunjavaju vlagomjeri za zrna žitarica i sjemenke uljarica (u daljem tekstu: vlagomjer).
Metrološki uslovi iz stava 1. ovog člana označavaju se skraćeno, službenom oznakomMUS.070.002.
Član 2.
Pod vlagomjerom, u smislu ovog pravilnika, podrazumijeva se uređaj kojim se mjeri i iskazuje, direktno ili indirektno (posredstvom tabela za pretvaranje i/ili tabela za korekciju), sadržaj vode u zrnima žitarica, odnosno sadržaj vode i isparljivih materija u sjemenkama uljarica.
Vlagomjerom se mjeri sadržaj vode u zrnima žitarica, odnosno sadržaj vode i isparljivih materija u semenkama uljarica u statičkim uzorcima zrna žitarica, odnosno sjemenki uljarica.
Član 3.
Princip mjerenja vlagomjerom zasnovan je na nekoj od fizičkih i fizičko-hemijskih metoda koja, direktnim mjerenjem neke od fizičkih veličina koja je u definisanoj funkcionalnoj vezi sa sadržajem vode u zrnima žitarica, odnosno sadržajem vode i isparljivih materija u sjemenkama uljarica, omogućava dobijanje vrijednosti tog sadržaja u uzorcima zrna žitarica ili sjemenki uljarica.
Član 4.
Prema tehničkim karakteristikama, vlagomjeri se dijele na kategoriju A i kategoriju B.
U kategoriju A spadaju automatski vlagomjeri opremljeni uređajem za štampanje rezultata mjerenja i raznim uređajima za obezbjeđenje ispravnog funkcionisanja vlagomjera.
U kategoriju B spadaju vlagomjeri koji ne odgovaraju svim uslovima utvrđenim ovim pravilnikom za vlagomjere kategorije A, mada imaju izvjesno minimalno obezbjeđenje neophodno za ispravno funkcionisanje vlagomjera.
Član 5.
Navedeni izrazi, u smislu ovog pravilnika, imaju sljedeća značenja:
1) sadržaj vode u uzorku zrna žitarica (u daljem tekstu: sadržaj) jeste gubitak mase uzorka, izražen u masenim procentima (%), koji se javlja kad se uzorak podvrgne odgovarajućem postupku sušenja, na način i pod uslovima datim uISOMeđunarodnom standardu 712:1988;
2) sadržaj vode i isparljivih materija u sjemenkama uljarica (u daljem tekstu: sadržaj) jeste gubitak mase uzorka, izražen u masenim procentima (%), koji se javlja kad se uzorak podvrgne postupku sušenja, na način i pod uslovima datim uISOMeđunarodnom standardu 665:1977;
3) tabela za pretvaranje je svaki sistem (tabela, grafik, dijagram ili pomični lenjir) koji se koristi za određivanje sadržaja, polazeći od iskaza na vlagomjeru, kad vlagomjer nema uređaj za biranje vrsta, a sastoji se od niza parova vrijednosti iskazanih na vlagomjeru i odgovarajućih vrijednosti sadržaja za određenu vrstu žitarica ili uljarica;
4) tabela za korekciju je svaki sistem (tabela, grafik, dijagram ili pomični lenjir) koji se koristi za dobijanje prave vrijednosti sadržaja, polazeći od iskaza na vlagomjeru kad je ta iskazana vrijednost promijenjena zbog neke od uticajnih veličina (npr. temperature), a vlagomjer nema uređaj za automatsku kompenzaciju tih uticaja;
5) konvencionalna skala je skala pokaznog uređaja vlagomjera kad je za dobijanje vrijednosti sadržaja neophodna upotreba tabela za pretvaranje. Vrijednosti iskazane na konvencionalnoj skali su bez dimenzija;
6) apsolutna greška vlagomjera je algebarska razlika rezultata mjerenja i prave vrijednosti sadržaja dobijene primjenom referentne metode date uISOMeđunarodnom standardu 712:1988 (za zrna žitarica) iISOMeđunarodnom standardu 665:1977 (za sjemenke uljarica).
II- TEHNIČKE I METROLOŠKE KARAKTERISTIKE VLAGOMJERA
Član 6.
Kućište vlagomjera mora da bude čvrsto i otporno na sve štetne uticaje kojima je vlagomjer izložen u toku upotrebe.
Dijelovi vlagomjera moraju da budu izrađeni od materijala koji garantuju zadovoljavajuću čvrstinu, stabilnost i postojanost i moraju da budu zaštićeni od prašine i vlage.
Konstrukcija vlagomjera mora da bude takva da omogućava lako i jednostavno mjerenje, podešavanje i žigosanje.
Kad princip mjerenja vlagomjera zahtijeva mljeveni uzorak, konstrukcija i način upotrebe uređaja za mljevenje moraju da onemoguće bilo kakvu nekontrolisanu promjenu uzorka pri mljevenju. Uređaj kojim se to postiže može da bude ugrađen u vlagomjer kao njegov sastavni dio.
Član 7.
Vlagomjer može biti sa direktnim ili indirektnim pokazivanjem sadržaja.
Član 8.
Vlagomjer sa direktnim pokazivanjem sadržaja može da bude kalibrisan za jednu vrstu ili dvije vrste i više vrsta zrna žitarica ili sjemenki uljarica (u daljem tekstu: vrsta).
Ako je vlagomjer kalibrisan za jednu vrstu, naziv te vrste mora da bude jasno ispisan uz pokazni uređaj (skalu ili displej) vlagomjera.
Vlagomjer kalibrisan za dvije vrste ili više vrsta direktno iskazuje sadržaj preko uređaja za biranje vrsta, čija upotreba mora da bude očigledna, uz jasno i nedvosmisleno pokazivanje izabrane vrste.
Član 9.
Vlagomjer sa indirektnim pokazivanjem sadržaja mora da bude opremljen tabelama za pretvaranje za svaku od mjerenih vrsta.
Za vlagomjer iz stava 1. ovog člana, odredbe iz čl. 12. i 30. ovog pravilnika primjenjuju se na rezultate sadržaja očitane sa tabele za pretvaranje, izražene u masenim procentima, a ne na rezultate sa konvencionalne skale.
Član 10.
Vlagomjer koji ne radi na principu mjerenja gubitka mase pri sušenju, može da ima uređaj za određivanje kontrolne vrijednosti, kojim se provjerava ispravnost funkcionisanja mjernog sklopa kad nema uzorka, odnosno kad je vlagomjer prazan.
Kontrolna vrijednost iz stava 1. ovog člana dobija se preko jednog ili više iskaza pokaznog uređaja vlagomjera kao rezultat simulacije mjerenja radi provjere dijelova mjernog sklopa koji imaju odlučujući uticaj na proces mjerenja.
Član 11.
Vlagomjer može imati iskaz "nula". Zavisno od principa mjerenja, ta nula je mehanička ili električna.
Za vlagomjer sa direktnim pokazivanjem sadržaja, iskaz "nula" može da predstavlja rezultat mjerenja kad nema uzorka ili pokazivanje vlagomjera prije početka mjerenja.
Za vlagomjer sa indirektnim pokazivanjem sadržaja, "nula" na konvencionalnoj skali odgovara nultoj vrijednosti direktno mjerene veličine.
Član 12.
Vrijednost podjeljka skale vlagomjera iznosi 0,1%; 0,2% ili 0,5%. Za vlagomjer klase tačnostiIiz člana 30. ovog pravilnika ta vrijednost mora da bude manja ili jednaka polovini najveće dozvoljene greške vlagomjera koju je utvrdio proizvođač.
Pokazni uređaj vlagomjera može biti analogni ili digitalni.
Iskaz na pokaznom uređaju vlagomjera mora da bude jasan i ne smije da izazove nedoumicu.
Član 13.
Analogni pokazni uređaj vlagomjera sa brojčanikom, koji se sastoji od skale i kazaljke, mora da ispunjava sledeće uslove:
1) dužina podjeljka skale graduisane u procentima, kao i konvencionalne skale, mora da iznosi najmanje 1,25mm;
2) crte podjele moraju da budu tanke i jednake debljine cijelom svojom dužinom;
3) kazaljka mora da bude jasno vidljiva, a njena debljina najviše jednaka četvrtini dužine podjeljka;
4) vrh kazaljke mora da pokriva najmanje trećinu najkraće crte podjele;
5) podešavanje kontrolne vrijednosti i "nule" mora da bude omogućeno unutar polovine dužine podjeljka.
Analogni pokazni uređaj vlagomjera sa direktnim pokazivanjem sadržaja, pored uslova iz stava 1. ovog člana, mora da ispunjava i sljedeće uslove:
1) svaki podjeljak na skali koji odgovara cijeloj vrijednosti sadržaja, izraženoj u procentima, mora da bude označen brojem;
2) crte podjele koje odgovaraju cijelim vrijednostima sadržaja u procentima moraju da budu duže od ostalih crta;
3) položaj "nule" mora da bude obilježen crtom,