Na osnovu člana 6. stav 1. tačka 1. i člana 18. stav 1. Zakona o metrologiji u Republici Srpskoj ("Službeni glasnik Republike Srpske", broj 13/02) i člana 112. stav 1. Zakona o administrativnoj službi u upravi Republike Srpske ("Službeni glasnik Republike Srpske", br. 16/02, 62/02, 38/03 i 42/04), direktor Republičkog zavoda za standardizaciju i metrologiju d o n o s i
PRAVILNIK
O METROLOŠKIM USLOVIMA ZA PROTOČNA MJERILA ZA ZAPREMINU GASA
(Objavljeno u "Sl. glasnik RS", br. 87 od 30 septembra 2005)
Član 1.
Ovim pravilnikom propisuju se metrološki uslovi koje moraju ispunjavati protočna mjerila za zapreminu gasa (u daljem tekstu: gasomjeri).
Metrološki uslovi iz stava 1. ovog člana označavaju se skraćeno oznakomMUS.120.002.
Član 2.
Pod gasomjerima, u smislu ovog pravilnika, podrazumijevaju se:
1) gasomjeri sa tečnošću;
2) gasomjeri sa mjehovima, odnosno pokretnim deformišućim zidovima;
3) gasomjeri sa rotacionim klipovima;
4) gasomjeri sa turbinom.
Član 3.
Gasomjerom sa tečnošću mjeri se zapremina proteklog gasa pomoću komora čiju jednu stranu zatvara tečnost kojom je gasomjer napunjen do određene visine. Komore i mehanizam na kome su one postavljene kreću se pod pritiskom gasa i tako prebacuju gas sa ulazne strane na izlaznu stranu gasomjera. Zapremina proteklog gasa mjeri se brojem obrtaja mehanizma na kome su postavljene komore. Obrtanje ovog mehanizma se na pogodan način prenosi na glavnu osovinu posrednog prenosa koji pokreće pokazni uređaj gasomjera.
Član 4.
Gasomjerom sa mjehovima mjeri se zapremina proteklog gasa pomoću komora čija je jedna strana pokretni deformišući zid, odnosno membrana od specijalnog materijala koji treba da bude elastičan i nepropustljiv. Ta membrana se pod pritiskom gasa ugiba i tako pokreće razvodni mehanizam za regulisanje dovođenjem i odvođenjem gasa iz mjernih komora i glavnu osovinu posrednog prenosa koji pokreće pokazni uređaj gasomjera.
Član 5.
Gasomjerom sa rotacionim klipovima mjeri se zapremina proteklog gasa pomoću komora čije su zapremine određene profilom komore i klipova koji pod pritiskom gasa rotiraju. Zapremina proteklog gasa zavisi od broja obrtaja klipova. Obrtanje klipova se prenosi na glavno vratilo posrednog prenosa koji pokreće pokazni uređaj gasomjera.
Član 6.
Gasomjerom sa turbinom mjeri se zapremina proteklog gasa pomoću turbine koja rotira. Zapremina proteklog gasa zavisi od broja obrtaja turbine. Obrtanje rotora turbine prenosi se na glavno vratilo posrednog prenosa koji pokreće pokazni uređaj gasomjera.
Član 7.
Navedeni izrazi, u smislu ovog pravilnika, imaju sljedeće značenje:
1) radni obim gasomjera je obim protoka koji je ograničen najmanjim (Qmin) i najvećim (Qmadž) protokom u kome su greške pokazivanja gasomjera u granicama dozvoljenim ovim pravilnikom;
2) zapremina radnog ciklusa gasomjera (V) je zapremina gasa koja odgovara radnom ciklusu gasomjera počev od jednog položaja pa sve dok svi potrebni dijelovi, osim pokaznog uređaja i posrednog prenosa, ponovo ne zauzmu isti položaj kao na početku;
3) radni (relativni) pritisak gasomjera je razlika između apsolutnog pritiska gasa na ulazu u gasomjer i atmosferskog pritiska;
4) mjerni pritisak gasomjera je pritisak gasa čija se vrijednost mjeri na mjestu označenom na gasomjeru (na ulazu ili dr.);
5) pad pritiska u gasomjeru je razlika između pritiska gasa mjerenog na ulazu gasomjera i pritiska gasa mjerenog na izlazu gasomjera dok gas protiče;
6) konstanta gasomjera je vrijednost zapremine gasa koja odgovara jednom obrtaju osovine gasomjera, odnosno određenom broju impulsa iz davača impulsa;
7) ugradna dužina gasomjera je dužina koju gasomjer zauzima u cjevovodu;
8) nazivni otvor gasomjera je unutrašnji prečnik priključka gasomjera.
Član 8.
Pri ispitivanju tipa, razlika između izračunate vrijednosti zapremine radnog ciklusa i nazivne vrijednosti te zapremine ne smije biti veća od +/- 5% nazivne vrijednosti.
Član 9.
Srednja kriva grešaka utvrđena pri ispitivanju tipa gasomjera sa mjehovima, mora biti takva da apsolutna vrijednost odstupanja maksimuma od minimuma krive grešaka u obimu protoka od 0,1Qmadž doQmadž nije veća od 2%, u obimu protoka odQmin do 0,1Qmadžnije veća od 3%, pri čemu padovi pritisaka nisu veći od padova koji su utvrđeni članom 16. ovog pravilnika.
Član 10.
Srednja kriva grešaka, utvrđena pri ispitivanju tipa gasomjera sa tečnošću mora biti takva da apsolutna vrijednost odstupanja maksimuma od minimuma krive grešaka duž cijelog radnog obima odQmin doQmadžne bude veća od 1,5%.
Član 11.
Kriva grešaka duž cijelog radnog obimaQmin doQmadžutvrđena pri ispitivanju tipa gasomjera sa rotacionim klipovima i gasomjera sa turbinom, mora se nalaziti:
1) za protoke odQmin do 0,2Qmadž- unutar obima greške od +/- 2%;
2) za protoke od 0,2Qmadž do 0,5Qmin- unutar obima greške od +/- 1%;
3) za protoke od 0,5Qmadž doQmadž- unutar obima greške od +/- 1%, pod uslovom da apsolutna vrijednost odstupanja maksimuma od minimuma krive grešaka u ovom slučaju ne bude veća od 1%.
Član 12.
Pri ispitivanju tipa gasomjera sa tečnošću i gasomjera sa mjehovima moraju, poslije testa izdržljivosti izvedenog u radnim uslovima u trajanju od 2000 časova, imati:
1) krivu grešaka čije odstupanje maksimuma od minimuma, po apsolutnoj vrijednosti, nije veće od 3% za gasomjere sa mjehovima, odnosno 2% za gasomjere sa tečnošću;
2) krivu grešaka čija ni jedna tačka nije za više od 1,5% za gasomjere sa mjehovima, odnosno za više od 0,75% za gasomjere sa tečnošću, veća od maksimuma ili manja od minimuma krive grešaka utvrđene prije ispitivanja izdržljivosti;
3) pad pritiska priQmin koji nije za više od 20Pa(20Pa(jednako)0.2mbar) veći od pada pritiska priQmin) utvrđenom pri ispitivanju izdržljivosti.
Član 13.
Pri ispitivanju tipa, gasomjeri sa rotacionim klipovima i gasomjeri sa turbinom moraju, poslije testa izdržljivosti izvedenog u radnim uslovima u trajanju od 1000 časova, imati krivu grešaka koja se nalazi:
1) za protoke odQmin do 0,2Qmadž- unutar granica dozvoljene greške od +/-2%;
2) za protoke od 0,2Qmadž do 0,5Qmadž- unutar granica dozvoljene greške od +/-1%;
3) za protoke od 0,5Qmadž doQmadž- unutar granica dozvoljene greške od +/-1%, pod uslovom da apsolutna vrijednost odstupanja maksimuma od minimuma krive grešaka ne bude veća od 1,5%.
Kriva grešaka ne smije ni u jednoj tački da odstupa za više od 1% od krive grešaka utvrđene prije ispitivanja izdržljivosti.
Član 14.
Granice dozvoljene greške gasomjera sa tečnošću, pri pregledu, iznose +/-1%
Član 15.
Granice dozvoljene greške gasomjera sa mjehovima pri prvom pregledu iznose:
1) +/-3% za protoke, (Q) koji ispunjavaju uslovQmin(manje ili jednako)Q(manje)0,1Qmadž;
2) +/-1,5% za protoke (Q) koji ispunjavaju uslove 0,1Qmadž(manje ili jednako)Q(manje ili jednako)Qmadž;
Granice dozvoljene greške gasomjera sa mjehovima, pri periodičnom pregledu, iznose:
1) +/-3% za protoke (Q) koji ispunjavaju usloveQmin(manje ili jednako)Q(manje)Qmin
2) +/-2% za protoke (Q) koji ispunjavaju uslove 2Qmin(manje ili jednako)Q(manje ili jednako)Qmadž
Član 16.
Najveći dozvoljeni padovi pritiska u gasomjerima sa mjehovima pri pregledu određeni su sljedećom tabelom:
Oznaka veličine gasomjera Vrijednost najvećeg dozvoljenog pada pritiska pri
G0,6 doG10 200Pa(2mbar)
G16 doG40 300Pa(3mbar) 60Pa(0,6mbar)
G65 doG650 400Pa(4mbar) 100Pa(1mbar)
Član 17.
Granice dozvoljene greške pokazivanja gasomjera sa rotacionim klipovima i gasomjera sa turbinom, pri pregledu, iznose:
1) +/- 2% za protoke (Q) koji ispunjavaju usloveQmin(manje ili veće)Q(manje)0,2Qmadž i +/-1% za protoke (Q) koji ispunjavaju uslov 0,2Qmadž(manje ili jednako)Q(manje)Qmadž, kod gasomjera čiji je mjerni obim protoka
Qmin:Qmadž (jednako) 1:10 iQmin:Qmadž(jednako 1:20;
2) +/- 2% za protoke (Q) koji ispunjavaju usloveQmin(manje ili jednako)Q