Na osnovu člana 3. stav 1. i 3. Opšteg kolektivnog ugovora ("Službeni glasnik Republike Srpske", broj 6/97), a u vezi sa članom 38. Statuta Saveza sindikata Republike Srpske i članova 22. i 25. Statuta Sindikata trgovine, ugostiteljstva i turizma, Republički odbor Sindikata trgovine, ugostiteljstva i turizma RS, Privredna komora RS - Udruženje trgovine, turizma i ugostiteljstva i Vlada RS - Ministarstvo trgovine i turizma, dana 28. oktobra 1997. godine, zaključi li su

POSEBNI KOLEKTIVNI UGOVOR

TRGOVINE, UGOSTITELjSTVA I TURIZMA REPUBLIKE SRPSKE

(Objavljen u "Sl. glasniku RS", br. 34 od 22. decembra 1997)

I- OPŠTE ODREDBE

Član 1.

Ovim kolektivnim ugovorom u skladu sa zakonom i Opštim kolektivnim ugovorom, uređuju se prava i obaveze iz rada i po osnovu rada radnika i preduzeća (u daljem tekstu: poslodavca) iz trgovine, ugostiteljstva i turizma Republike Srpske (u daljem tekstu: Kolektivni ugovor).

Član 2.

Pojedinačnim kolektivnim ugovorom uređuju se prava i obaveze po osnovu rada na nivou preduzeća ili više povezanih preduzeća (holding i dr.), ustanova, radnji i sl.
Pojedinačni kolektivni ugovor iz stava 1. zaključuje sindikat u preduzeću i upravni odbor, odnosno drugi odgovarajući organ utvrđen zakonom, odnosno poslodavac.
Pojedinačni kolektivni ugovor na nivou preduzeća ne mogu utvrditi manja prava od onih koja su utvrđena zakonom i ovim kolektivnim ugovorom i konvencijama Međunarodne organizacije rada.

II- RADNI ODNOSI

1. Zasnivanje radnog odnosa

Član 3.

Pored opštih uslova utvrđenih Zakonom za zasnivanje radnog odnosa mogu se kao posebni uslovi utvrditi:
- stručna sprema;
- posebna specijalistička znanja;
- radno iskustvo, ako je neophodno za samostalno obavljanje poslova, čije trajanje ne može iznositi kraće od 6 meseci ni duže od pet godina;
- posebnu zdravstvenu sposobnost za obavljanje poslova na radnim mestima koja su u skladu sa zakonom, utvrđena kao radna mesta sa posebnim uslovima rada.

Član 4.

Opštim aktom kolektivnog ugovora preduzeća, odnosno ugovorom o zapošljavanju utvrdiće se način provere potencijalnih kandidata za određeno radno mesto za koje potrebu utvrđuje poslodavac.
Probni rad može trajati do 60 dana zavisno od vrste i složenosti poslova na radnom mestu.
Za poslove na radnom mestu KV, SSS - četvrti stepen, VK i VŠS, probni rad je 30 dana, a za VSS, mr i doktore nauka 60 dana.
Prilikom prijema na probni rad radnik se upoznaje sa načinom praćenja i ocenjivanja rezultata njegovog rada.

Član 5.

Poslodavac može odrediti da se pre zasnivanja radnog odnosa sa radnikom izvrši proveravanje njegovih stručnih i radnih sposobnosti za obavljanje poslova određenog radnog mesta.
Proveravanje se vrši izvršenjem određenih poslova odnosno zadataka radnog mesta, testiranjem ili drugim vidom praktičnog rada koji odredi poslodavac.

Član 6.

Prethodno proveravanje stručnih i radnih sposobnosti i ocenu probnog rada vrši organ koji je nadležan za donošenje odluke o prijemu radnika na rad.
Protiv ocene o stručnim i radnim sposobnostima radnika ne može se uložiti prigovor, ali u prigovoru protiv odluke o prijemu radnika mogu se izneti razlozi koji se odnose na proveravanje stručnih i radnih sposobnosti.

Član 7.

Radnik zasniva radni odnos sa poslodavcem na dan stupanja na rad na osnovu ugovora o zapošljavanju.
Ugovor o zapošljavanju mora da sadrži:
- poslove i zadatke koje će radnik obavljati i mesto rada (mesto rada se određuje kao stalno ili promenjivo, zavisno od prirode delatnosti i poslodavca);
- vreme zasnivanja radnog odnosa (neodređeno ili određeno);
- vreme trajanja probnog rada, ako se kao uslov određuje;
- trajanje radnog odnosa koji se zasniva na određeno vreme;
- radno vreme;
- odmor (dnevni, sedmični, godišnji);
- odsustvo (plaćeno i neplaćeno);
- platu i naknade plate sa dodacima;
- druga prava i obaveze utvrđene kolektivnim ugovorom i zakonom.

Član 8.

Strani državljani i lica bez državljanstva mogu zasnovati radni odnos ako ispunjava uslove utvrđene zakonom, opštim aktom poslodavca i kolektivnim ugovorom.

2. Stručno osposobljavanje i usavršavanje radnika prema zahtevima procesa rada

Član 9.

Poslodavac je dužan da organizuje stručno osposobljavanje i usavršavanje radnika prema promenama u procesu rada, tehničko-tehnološkim unapređenjima ili u skladu sa potrebama novonastale organizacije rada.
Radnik ne može trpiti štetne posledice koje proisteknu kao posledica nestručnog rada zbog toga što poslodavac nije izvršio svoju dužnost iz stava 1. ovog člana.

3. Raspoređivanje radnika

Član 10.

Radnik ne može biti raspoređen na poslove radnog mesta nižeg stepena stručne spreme od one koju on ima.
Radnik koji je zbog izuzetnih okolnosti, predviđenih zakonom, privremeno raspoređen na radno mesto za koje se traži niži stepen stručne spreme od one koju on ima, ima pravo na platu, godišnji odmor i druga prava kao da radi na radnom mestu sa kojeg je raspoređen, ako je to za njega povoljnije.

Član 11.

Radnik ima pravo i obavezu da ekonomski, celishodno i odgovorno obavlja poslove na radnom mestu, koristi se proverenim sredstvima i ostvaruje potrebne rezultate rada.
Postupak za dokazivanje rezultata rada radnika pokreće poslodavac ili lice koga ovlasti i o istom obaveštava sindikat preduzeća.
Ako stručni tim (sastavljen od dva predstavnika - poslodavca i jednog predstavnika sindikata preduzeća) utvrdi da radnik nije ostvario rezultate koji se obično ostvaruju korištenjem istih sredstava rada, uz iste ili slične uslove rada, daje predlog poslodavcu za donošenje rešenja o raspoređivanju radnika na radno mesto koje odgovara njegovom znanju i sposobnostima ili ako takvog radnog mesta nema, predlog za donošenje rešenja o prestanku rada.

4. Raspored radnika u drugo mesto

Član 12.

Poslodavac koji ima radilište, pogone, prodavnice, skladišta, predstavništva ili druge organizacione delove izvan svog sedišta, može radnika privremeno, u trajanju do jedne godine rasporediti na rad u te delove pod uslovima da mu obezbedi:
- smeštaj sa osnovnim higijenskim uslovima za boravak;
- besplatna dva obroka u radne dane kao i terenski dodatak u skladu sa ovim kolektivnim ugovorom;
- novčanu naknadu troškova putovanja za posetu porodice (bračnom drugu i deci), dva puta u mesecu.
Odredbe stava 1. ovog člana odnose se i na privremeno ustupanje radnika drugom poslodavcu, s tim što poslodavac kod kojeg je radnik zasnovao radni odnos i poslodavac kod koga se radnik privremeno raspoređuje sporazumno obezbeđuju uslove iz stava 1. alineja 1-3. ovog člana
Stav 1. i 2. ovog člana ne može se primeniti na radnicu koja je trudna ili koja ima dete do sedam godina starosti, invalida preko 70% invalidnosti i radnika pet godina pred penziju.

Član 13.

Ako potreba za radom radnika izvan sedišta poslodavca traje duže od 12 meseci, a radnik nije u dovoljnoj meri radno iskorišten na svom radnom mestu, poslodavac ga može na neodređeno vreme rasporediti na odgovarajuće radno mesto koje se nalazi izvan sedišta poslodavca.
U slučaju raspoređivanja radnika u smislu stava 1. ovog člana, poslodavac je dužan da mu obezbedi uslove iz stava 1. alineja 1-3. prethodnog člana dok radnik ne reši stambeno pitanje u novom mestu rada, a najduže u trajanju do tri godine.
Odredbe stava 1. i 2. ovog člana odnose se na trajno ustupanje radnika drugom poslodavcu s tim što uslove iz stava 2. ovog člana obezbeđuje poslodavac koji preuzima radnika.

5. Puno radno vreme

Član 14.

Puno radno vreme radnika iznosi najviše 40 časova sedmično uključujući i 30 minuta odmora dnevno.
Radnici koji rade na naročito teškim, napornim i po zdravlje štetnim poslovima imaju pravo na skraćeno radno vreme. Ovo skraćenje može iznositi do 12 časova u radnoj sedmici.
Kolektivnim ugovorom preduzeća, odnosno ugovorom o zapošljavanju precizno se navodi koji su to poslovi.
Inicijativu za skraćenje radnog vremena može dati i sindikat preduzeća.
Poslodavac donosi odluku o skraćenju radnog vremena u smislu stava 2. ovog člana na osnovu saglasnosti koju daje ministarstvo nadležno za poslove rada na zahtev poslodavca.
Uz zahtev za skraćenje radnog vremena poslodavac dostavlja nadležnom ministarstvu stručnu analizu o uslovima rada na određenom radnom mestu sa mišljenjem o potrebi skraćenja radnog vremena za određeni broj časova u toku radne nedelje.

Član 15.

Radnik koji radi na radnom mestu iz člana 14. stav 2. ovog kolektivnog ugovora ima sva prava po osnovu rada kao da radi sa punim radnim vremenom određenim zakonom, kao i posebna prava, u skladu sa zakonom i opštim aktom (uvećan godišnji odmor, uvećanje plate, posebne mere zaštite na radu i dr.).

Član 16.

Radnik kome se u skladu sa zakonom, staž osiguranja računa sa uvećanim trajanjem, nema prava na skraćenje radnog vremena u smislu člana 14. stav 2. ovog kolektivnog