Na osnovu čl. 6. i 13. Zakona o metrologiji u Republici Srpskoj ("Službeni glasnik Republike Srpske", broj 13/02), člana 69. stav 2. i člana 88. stav 2. Zakona o republičkoj upravi ("Službeni glasnik Republike Srpske", br. 118/08 i 11/09), ministar industrije, energetike i rudarstva donosi

METROLOŠKO UPUTSTVO

ZA PREGLED LASERSKIH UREĐAJA ZA MJERENjE BRZINE VOZILA U SAOBRAĆAJU

(Objavljeno u "Sl. glasniku RS", br. 43 od 26. maja 2009)

1.1. Ovim metrološkim uputstvom propisuju se način i metode pregleda i žigosanja (verifikacije) laserskih uređaja za mjerenje brzine vozila u saobraćaju -Light Detection and Ranging(u daljem tekstu: lidari).
1.2. Ovo metrološko uputstvo označava se skraćeno oznakom:MUP.900.016.
1.3. Pregledom, u skladu sa ovim metrološkim uputstvom, utvrđuje se da li lidari iz tačke 1.1. ovog uputstva ispunjavaju uslove propisane Pravilnikom o metrološkim uslovima za laserske uređaje za mjerenje brzine vozila u saobraćaju, službena oznaka:MUS.900.015 (u daljem tekstu: Pravilnik).
1.4. Prema ovom metrološkom uputstvu vrši se prvi i periodični pregled lidara.
1.5. Prijem lidara na pregled
1.5.1. Na pregled se primaju lidari za koje je nadležna institucija donijela rješenje o odobrenju tipa mjerila.
1.5.2. Lidari moraju odgovarati opisu u rješenju o odobrenju tipa mjerila, kao i opštim uslovima u pogledu konstrukcije, natpisa i oznaka, propisanih Pravilnikom.
1.5.3. Lidari se ne mogu primiti na pregled u sljedećim slučajevima:
a) ako postoje mehanička ili električna oštećenja (oštećenja na displeju za pokazivanje brzine, optici za predaju i prijem svjetlosnih signala i sl.),
b) ako ne postoji uputstvo za rukovanje na jeziku koji je u službenoj upotrebi u Republici Srpskoj,
v) ako nedostaje dio opreme za pregled lidara koji isporučuje proizvođač lidara.
2.1. Pregled lidara vrši se na mjernoj opremi, odnosno radnim etalonima koji imaju uvjerenja o verifikaciji izadata od nadležne institucije.
2.2. Rukovanje mjernom opremom pri pregledu lidara vrši se prema uputstvu za rukovanje koje propisuje proizvođač opreme.
2.3. Za prvi i periodični pregled lidara upotrebljava se sljedeća oprema:
a) simulator brzine - radni etalon za ispitivanje lidara koji se sastoji od kompjutera saIEEE-488 interfejsom, kartice sa brojačem vremena, digitalnog generatora kašnjenja, predajno-prijemnog modula za okidanje generatora kašnjenja i generisanje laserskog bljeska, kablova i softverskog programa za simuliranje brzina od 0km/hdo 320km/h, tačnosti najmanje tri puta manje od dopuštene greške mjerenja brzine lidara ili oprema za provjeru tačnosti mjerenja brzine lidara koju isporučuje proizvođač lidara (npr., osciloskop (0 do 300)MHz, tačnosti vremenske baze +- 0,01%),
b) znak koji simulira dalekodometnu metu - pravougaonik dimenzija: širina 300 mm +- 5 mm i visina 150 mm +- 5 mm od bijelog reflektivnog materijala postavljen na mat crnoj kružnoj pozadini prečnika 610 mm +- 3 mm,
v) stacionarna meta - zid ili saobraćajni znak koji su od lidara koji se provjerava postavljeni na udaljenostima: jedna na udaljenosti iz opsega od šest metara do 30 metara ili na udaljenosti od 90 metara,
g) mete za provjeru karakteristika svjetlosnog mlaza - ravni diskovi od reflektivnog materijala prečnika 50 mm +- 1 mm (ML - meta lijevo i MD - meta desno), odnosno 30 mm +- 1 mm (MC - meta centar),
d) referentni lidar opsega mjerenja od 0 km/h do 320km/hčija je klasa tačnosti +- 0,3km/h,
đ) tronožac - obezbjeđuje čvrst oslonac lidaru, podešavanje u više osa, kao i mogućnost nagiba lidara od 90 stepeni na stranu,
e) podesivi izvor napona napajanja (za lidare koji se napajaju iz automobilskog sistema napon napajanja je 13,6 +- 0,1V, a za lidare koji imaju baterijsko napajanje, napon napajanja je u granicama +- 1% od vrijednosti napona koju specificira proizvoćač) i
ž) pomoćna oprema i pribor.
3.1. Prvi i periodični pregled lidara u obrazovanoj laboratoriji za pregled lidara obuhvata:
a) spoljašnji pregled mjerila,
b) provjeru tačnosti mjerenja udaljenosti stacionarne mete,
v) provjeru tačnosti mjerenja udaljenosti dalekodometne mete,
g) provjeru karakteristika svjetlosnog mlaza,
d) provjeru indikatora niskog napona napajanja,
đ) provjeru tačnosti mjerenja brzine (laboratorijska simulacija),
e) provjeru tačnosti mjerenja brzine (na terenu).
3.2. Spoljašnjim pregledom vrši se identifikacija mjerila, njegova kompletnost, funkcionalnost i eventualni nedostaci ili oštećenja na mjerilu.
Dalji pregled lidara se prekida ako se spoljašnjim pregledom utvrdi:
a) da postoje oštećenja na displeju za pokazivanje brzine, optici za predaju i prijem svjetlosnih signala i sl.,
b) da komande na displeju nisu ili su nepravilno označene i
v) da nedostaje dio opreme za pregled lidara koji isporučuje proizvođač lidara.
3.3. Provjera tačnosti mjerenja udaljenosti stacionarne mete obavlja se napolju na dvije bazne linije poznate dužine. Svaka bazna linija treba da ima na jednom svom kraju obilježavajući znak pomoću koga lidar može biti pozicioniran, a na drugom kraju dobro učvršćenu metu postavljenu tako da je normalna na vidnu liniju. Meta može biti zid zgrade ili znak na čvrstom postolju. Poželjno je da meta bude reflektivna. Jedna bazna linija je dužine između šest metara i 30 metara, a druga dužine minimum 90 metara.
3.4.Referentna ravan na lidaru je prednja površina (površina sa objektivima), osim ako proizvođač nije definisao drugu referencu. Lidar koji se pregleda postavi se na istu visinu kao i ciljana meta i nanišani se određena oblast mete. Izvršiti pet mjerenja udaljenosti na svakoj baznoj liniji. Svih pet izmjerenih vrijednosti moraju biti unutar ± 0,3 metra. U toku ovih mjerenja pokazivanje na displeju brzine treba da bude 0km/h.
3.5. Provjera tačnosti mjerenja udaljenosti dalekodometne mete se izvodi tako što se dalekodometna meta postavi tako da se, gledano sa lidra koji se pregleda, njen centar nalazi dva metra iznad zemlje ili druge prepreke (Prilog broj 1). Pozadina treba biti nebo. Pri mjerenju udaljenosti dalekodometne mete obratiti pažnju na širinu snopa sa lidara i jasnoću mete, kao i na to da je lidar usmjeren na metu, a ne na nešto drugo. Lidar treba da izmjeri dalekodometnu metu na udaljenosti od minimum 300 metara, a zatim tačnost mjerenja udaljenosti dalekodometne mete provjeriti i na 350, 400 i 500 metara. Tačnost